Blog

‍W Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego odbyła się uroczystość podpisania przez Prezydenta RP inicjatywy ustawodawczej dotyczącej projektu ustawy o Funduszu Rozwoju Technologii Przełomowych. Na wydarzenie to zaproszenie otrzymała również Aleksandra Maciejewicz, partner kancelarii LAWMORE, rzeczniczka patentowa i ekspertka prawa nowych technologii.

‍

Nowa inicjatywa ustawodawcza

Podpisany projekt ustawy ma na celu stworzenie instrumentu finansowego wspierającego rozwój technologii o strategicznym znaczeniu, takich jak sztuczna inteligencja, komputery kwantowe czy biotechnologia. Fundusz Rozwoju Technologii Przełomowych miałby zapewniać bezpośrednie wsparcie kapitałowe dla polskich firm, a część środków przeznaczyć także na projekty badawczo-rozwojowe oraz współpracę pomiędzy uczelniami, przemysłem i instytucjami publicznymi.

‍

Cel ustawy

Najważniejsze założenia:

• Finansowanie m.in.: badań i wdrożeń w obszarze AI, biotechnologii, technologii kwantowych, energetycznych, kosmicznych, komunikacyjnych i klimatycznych, cyfryzacji administracji, cyberbezpieczeństwa, ekspansji zagranicznej firm oraz edukacji technologicznej.
  
  
• Struktura funduszu obejmuje pięć subfunduszy: naukowo-badawczy, wsparcia innowacyjnej gospodarki, nowoczesnej administracji, bezpieczeństwa cyberprzestrzeni oraz edukacyjno-popularyzatorski.
  
  
• Finansowanie przyznawane będzie głównie w drodze otwartych konkursów, z możliwością wsparcia pozakonkursowego dla projektów strategicznych o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa.
  
  
• Nad prawidłowym działaniem czuwać ma Rada Funduszu, w skład której wejdą przedstawiciele Prezydenta RP, rządu, nauki i biznesu.
  
  

‍

W praktyce ustawa ma być narzędziem inwestowania w technologie, które zdecydują o miejscu Polski w globalnych łańcuchach wartości i o jej odporności na zagrożenia – zarówno gospodarcze, jak i cybernetyczne.

‍

Co to oznacza dla firm?

Utworzenie Funduszu Rozwoju Technologii Przełomowych może znacząco zmienić perspektywy polskich przedsiębiorstw działających w obszarze innowacji. Dzięki zwiększonemu dostępowi do finansowania firmy z sektora nowych technologii zyskają możliwość szybszego skalowania projektów i nawiązywania współpracy z instytucjami akademickimi i publicznymi. Jednocześnie przewidziane wsparcie kapitałowe oraz włączenie aspektów dyplomacji technologicznej może ułatwić polskim innowatorom wejście na rynki międzynarodowe i wzmocnić ich pozycję konkurencyjną.

‍

Z przyjemnością informujemy, że partner naszej kancelarii, Paula Pul, została regionalną finalistką prestiżowego konkursu Global Startup Awards - Central Europe 2025. To jedno z największych na świecie przedsięwzięć wyróżniających liderów ekosystemów startupowych, obejmujące ponad 150 krajów i 10 rynków Europy Środkowej.

‍

Global Startup Awards promuje innowacje i nagradza osoby, firmy oraz organizacje, które w sposób realny wpływają na rozwój przedsiębiorczości, wspierają twórców nowych technologii i budują społeczności startupowe.

‍

Wyróżnienie Pauli to dowód, że praca na styku prawa i innowacji ma ogromne znaczenie nie tylko w Polsce, lecz także w całym regionie Europy Środkowej. To także inspiracja do wychodzenia z działaniami szerzej, bo nigdy nie wiadomo, dokąd może zaprowadzić pasja i zaangażowanie w rozwój ekosystemu innowacji.

‍

Jesteśmy dumni, że nasza kancelaria współtworzy to środowisko i cieszymy się, że rola Pauli Pul została zauważona na arenie międzynarodowej.

‍

Umowa wspólników, znana również jako Shareholders Agreement (SHA), to dokument o fundamentalnym znaczeniu dla każdej spółki. Jest to kontrakt zawierany pomiędzy wszystkimi lub wybranymi wspólnikami (udziałowcami lub akcjonariuszami), który reguluje ich wzajemne prawa i obowiązki, wykraczając poza ramy statutu czy umowy spółki. SHA to swego rodzaju "konstytucja" dla wspólników, która pozwala im ułożyć sobie relacje biznesowe w sposób niestandardowy i elastyczny, dostosowany do ich indywidualnych potrzeb i celów.

‍

Dlaczego Umowa Wspólników (SHA) jest niezbędna?

Podczas gdy umowa spółki (czy statut w przypadku spółek akcyjnych) określa podstawowe zasady funkcjonowania firmy, umowa wspólników wchodzi w szczegóły, precyzując zasady współpracy, zarządzania, a także sposoby rozwiązywania potencjalnych konfliktów. Jest to szczególnie ważne w dynamicznych środowiskach biznesowych, takich jak startupy, gdzie często w grę wchodzi pozyskiwanie inwestorów. W takim przypadku umowa inwestorska SHA staje się kluczowym narzędziem regulującym relacje między założycielami a nowymi inwestorami.

‍

Przygotowanie umowy wspólników wymaga dogłębnej analizy specyfiki danej spółki i oczekiwań jej wspólników. Kluczowe jest, aby porozumienie wspólników było kompleksowe i przewidywało różnorodne scenariusze, które mogą pojawić się w przyszłości. 

‍

Kluczowe elementy i klauzule w umowie wspólników

Poniżej przedstawiamy elementy, które często są uwzględniane w efektywnie sporządzonej umowie wspólników:

‍

1. Prawa i obowiązki wspólników

Umowa wspólników precyzuje szczegółowe prawa i obowiązki wspólników, które mogą obejmować m.in. prawo do informacji, prawo głosu w określonych sprawach, obowiązki związane z finansowaniem spółki czy zakaz konkurencji.

‍

2. Ład korporacyjny i zarządzanie

Wiele umów SHA koncentruje się na ładzie korporacyjnym. Można w nim określić szczegółowe zasady podejmowania decyzji, funkcjonowania zarządu i rady nadzorczej, a także zasady zwoływania zgromadzeń wspólników.

‍

3. Ochrona mniejszościowych udziałowców SHA

Umowa wspólników może zawierać postanowienia, które zapobiegają arbitralnym decyzjom większości i chronią interesy wspólników posiadających mniejszościowe udziały. Przykłady to wymóg jednomyślności lub kwalifikowanej większości w kluczowych sprawach, czy też prawo pierwszeństwa dla mniejszościowych wspólników w nabyciu nowych udziałów.

‍

4. Klauzule wyjścia i strategie wyjścia wspólników spółki

Klauzule wyjścia są fundamentalne dla zapewnienia płynności i przewidywalności w spółce. Najczęściej spotykane to:

• Klauzule drag-along (prawo pociągnięcia). Umożliwia większościowym wspólnikom wymuszenie na mniejszościowych wspólnikach sprzedaży ich udziałów, gdy większościowy wspólnik znajdzie kupca na całość spółki. Chroni to interesy większości, zapewniając możliwość sprzedaży kontrolnego pakietu udziałów.
• Klauzule tag along (prawo przyłączenia). Daje mniejszościowym wspólnikom prawo do sprzedaży swoich udziałów na tych samych warunkach, co większościowy wspólnik, jeśli ten zdecyduje się na sprzedaż swoich udziałów. Stanowi to ochronę mniejszościową, zapewniając im możliwość wyjścia z inwestycji.
• Opcja put. Daje wspólnikowi prawo do sprzedaży swoich udziałów innemu wspólnikowi lub spółce w określonych okolicznościach (np. po upływie ustalonego czasu lub w przypadku naruszenia umowy wspólników).
• Opcja call. Daje wspólnikowi lub spółce prawo do nabycia udziałów od innego wspólnika w określonych okolicznościach.

‍

5. Planowanie sukcesji w SHA

Planowanie sukcesji w SHA pozwala na ustalenie zasad postępowania w przypadku śmierci, niezdolności do pracy lub wycofania się jednego z kluczowych wspólników. Może to obejmować zasady nabywania udziałów od spadkobierców lub zasady wyboru nowego wspólnika.

‍

6. Mechanizmy rozwiązywania sporów 

Aby uniknąć paraliżu decyzyjnego, umowa wspólników powinna zawierać mechanizmy rozwiązywania sporów. Mogą to być klauzule mediacyjne, arbitrażowe, a także postanowienia dotyczące sytuacji deadlock (patowej), gdy strony nie są w stanie podjąć decyzji.

‍

Wzór umowy wspólników spółki

Nie istnieje jeden uniwersalny wzór umowy wspólników, który byłby odpowiedni dla każdej spółki. Każda umowa wspólników powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb i specyfiki danej sytuacji. Jednakże, typowa umowa wspólników może zawierać następujące sekcje:

• strony umowy: pełne dane wszystkich wspólników,
• przedmiot umowy: cel i zakres umowy wspólników,
• zarządzanie spółką: zasady podejmowania decyzji, role organów spółki,
• finansowanie: zasady dopłat, udzielania pożyczek spółce,
• rozporządzanie udziałami/akcjami: prawo pierwszeństwa, klauzule wyjścia (tag along, drag along, opcja put, opcja call),
• wycena udziałów: metody wyceny udziałów,
• rozwiązywanie sporów: mechanizmy rozwiązywania konfliktów (deadlock, mediacja, arbitraż),
• poufność i zakaz konkurencji: postanowienia dotyczące ochrony tajemnic handlowych i lojalności,
• postanowienia końcowe: prawo właściwe, jurysdykcja, zmiany umowy.

‍

Najczęściej zadawane pytania dotyczące umowy wspólników (SHA)

1. Co to jest umowa wspólników (SHA)?

Umowa wspólników (SHA) to prywatny kontrakt zawierany pomiędzy wspólnikami spółki (udziałowcami lub akcjonariuszami), który reguluje ich wzajemne prawa i obowiązki w ramach spółki. Jest to uzupełnienie umowy spółki (lub statutu), precyzujące bardziej szczegółowo zasady współpracy i zarządzania.

‍

2. Jakie są najważniejsze elementy umowy wspólników?

Najważniejsze elementy umowy wspólników to: prawa wspólników i obowiązki wspólników, zasady ładu korporacyjnego i zarządzania spółką, mechanizmy ochrony wspólników mniejszościowych, klauzule wyjścia (tag along, drag along, opcja put, opcja call), zasady wyceny udziałów, planowanie sukcesji oraz mechanizmy rozwiązywania sporów (deadlock, mediacja, arbitraż).

‍

3. Czy umowa wspólników jest obowiązkowa?

Nie, umowa wspólników nie jest obowiązkowa w polskim prawie. Jest to dobrowolne porozumienie wspólników, które jednak jest wysoce zalecane, aby uregulować kwestie, których nie obejmuje Kodeks spółek handlowych ani umowa spółki.

‍

4. Czym różni się umowa wspólników od umowy spółki?

Umowa spółki (lub statut) to podstawowy dokument konstytuujący spółkę, zgłaszany do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) i jawny. Reguluje ona podstawowe zasady funkcjonowania spółki zgodnie z prawem. Umowa wspólników (SHA) jest natomiast prywatnym kontraktem między wspólnikami, nie jest jawna i pozwala na bardziej elastyczne i szczegółowe uregulowanie wzajemnych relacji, często wykraczając poza to, co jest możliwe lub wymagane w umowie spółki.

‍

5. Kiedy warto zawrzeć umowę wspólników?

• Gdy w spółce jest więcej niż jeden wspólnik.
• W przypadku pozyskiwania inwestorów (wtedy jest to często umowa inwestorska SHA).
• Gdy wspólnicy chcą uregulować kwestie związane z zarządzaniem, podejmowaniem decyzji, finansowaniem czy wyjściem ze spółki w sposób bardziej szczegółowy niż pozwala na to umowa spółki.

‍

6. ‍Czy umowa wspólników musi być notarialna?

W Polsce umowa wspólników co do zasady nie musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Może być sporządzona w zwykłej formie pisemnej. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy umowa wspólników zawiera postanowienia, które mają wpływ na rozporządzanie udziałami lub akcjami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółce akcyjnej, które to rozporządzenie wymaga formy pisemnej z podpisami poświadczonymi notarialnie lub w formie aktu notarialnego. Zawsze warto skonsultować się z prawnikiem w tej kwestii.

‍

7. Jakie są konsekwencje złamania umowy wspólników?

Konsekwencje złamania umowy wspólników zależą od postanowień samej umowy. Mogą to być kary umowne, obowiązek zapłaty odszkodowania, utrata określonych praw wspólników, a nawet możliwość przymusowego odkupienia lub zbycia udziałów. W przypadku sporu, strony mogą dochodzić swoich praw na drodze sądowej lub poprzez uzgodnione w umowie mechanizmy rozwiązywania sporów (np. mediację, arbitraż).

‍

8. Jak rozwiązać umowę wspólników?

Umowa wspólników może zostać rozwiązana na kilka sposobów, w zależności od jej postanowień:

• za zgodą wszystkich wspólników, zazwyczaj w formie aneksu do umowy,
• poprzez upływ czasu, na jaki została zawarta (jeśli określono konkretny termin),
• wskutek wystąpienia określonych zdarzeń (np. sprzedaż wszystkich udziałów przez jednego ze wspólników, likwidacja spółki),
• w wyniku wypowiedzenia umowy przez jedną ze stron, jeśli umowa przewiduje taką możliwość i określa warunki wypowiedzenia,
• w ostateczności, w drodze sądowej, w przypadku naruszenia istotnych postanowień umowy.

‍

W dynamicznym świecie startupów, gdzie innowacja i szybki rozwój są kluczowe, poszukiwanie efektywnych metod finansowania stanowi jedno z największych wyzwań. Tradycyjne formy pozyskiwania kapitału często nie odpowiadają specyfice młodych przedsiębiorstw, które na wczesnym etapie nie posiadają jeszcze wystarczającej historii finansowej czy stabilnych przychodów. W odpowiedzi na te potrzeby, coraz większą popularność zdobywa pożyczka zamienna dla startupów, znana również jako Convertible Loan Agreement (CLA) lub umowa pożyczki konwertowalnej. Jest to instrument finansowy, który łączy w sobie cechy długu i kapitału, oferując elastyczne finansowanie startupów.

‍

Co to jest Convertible Loan Agreement?

Convertible Loan Agreement to rodzaj pożyczki konwertowalnej, która na określonych warunkach może zostać przekształcona (skonwertowana) w udziały lub akcje startupu. Zamiast spłaty długu w tradycyjny sposób, inwestor otrzymuje prawo do objęcia udziałów w spółce, zazwyczaj podczas kolejnej rundy inwestycyjnej (equity financing), po wcześniej ustalonych warunkach. Jest to popularny instrument finansowania pomostowego, który umożliwia startupom pozyskanie kapitału na bieżące potrzeby bez konieczności natychmiastowej wyceny startupu, co jest często problematyczne na wczesnym etapie rozwoju.

‍

Jakie są korzyści pożyczki zamiennej dla startupów?

Pożyczka zamienna oferuje szereg kluczowych korzyści zarówno dla startupów, jak i dla inwestorów. Po pierwsze, niewątpliwą korzyścią jest szybkość i prostota - zawarcie umowy pożyczki zamiennej jest zazwyczaj szybsze i mniej skomplikowane niż pełnoprawna umowa inwestycyjna dla startupów z emisją udziałów, co pozwala to na sprawniejsze pozyskanie kapitału. Kolejną zaletą jest odroczenie wyceny.

‍

Dla startupów na etapie seed stage (wczesny etap rozwoju), precyzyjna wycena pre-money jest często trudna i może być niekorzystna. CLA pozwala na odroczenie tej wyceny do momentu, gdy startup osiągnie większą dojrzałość i znajdzie inwestorów w kolejnej rundzie finansowania. Warto wymienić również elastyczność - pożyczka konwertowalna zapewnia elastyczność w strukturze finansowania. Warunki konwersji mogą być dostosowane do specyficznych potrzeb startupu i inwestora. Pożyczka zamienna może być również interesująca ze względu na swoją atrakcyjność dla inwestorów. Inwestorzy, zwłaszcza inwestorzy seed stage, są często zainteresowani CLA ze względu na wbudowany mechanizm konwersji na udziały, który pozwala im czerpać korzyści z potencjalnego wzrostu wartości startupu. Zazwyczaj otrzymują oni również preferencyjne warunki konwersji, takie jak discount rate czy cap.

‍

Jak działa pożyczka zamienna w startupach?

Mechanizm działania pożyczki zamiennej dla startupów opiera się na prostym założeniu: inwestor udziela startupowi pożyczki, która w przyszłości może zostać przekształcona w kapitał. Kluczowe elementy, które regulują ten proces, to kwota pożyczki, oprocentowanie, termin zapadalności pożyczki (data, do której pożyczka musi zostać spłacona, jeśli nie dojdzie do konwersji) i warunki konwersji (najważniejszy element umowy, który określa, kiedy i na jakich zasadach pożyczka zostanie zamieniona na udziały). Zazwyczaj konwersja następuje w przypadku:

• kolejnej rundy finansowania (qualified financing), gdy startup pozyskuje znaczącą inwestycję kapitałową od zewnętrznych inwestorów,
• osiągnięcia określonych kamieni milowych np. uzyskania określonych przychodów, liczby użytkowników, itd.
• sprzedaży spółki (exit event), w przypadku przejęcia lub sprzedaży startupu,
• upływu terminu zapadalności, jeśli pożyczka nie zostanie skonwertowana do określonej daty, może zostać spłacona lub skonwertowana na ustalonych warunkach (np. po cappingu).

‍

Jakie są główne elementy umowy pożyczki zamiennej?

Umowa pożyczki zamiennej powinna jasno określać wszystkie kluczowe warunki transakcji. Typowe elementy to:

• strony umowy - nazwa startupu (pożyczkobiorcy) i inwestora (pożyczkodawcy),
• kwota i waluta pożyczki,
• oprocentowanie i sposób jego naliczania (kapitalizacja odsetek),
• termin spłaty pożyczki (termin zapadalności pożyczki),
• warunki konwersji: 
  
  • cap (wycena maksymalna) - określa maksymalną wycenę startupu, po której pożyczka zostanie skonwertowana na udziały. Chroni inwestora przed nadmiernym rozwodnieniem w przypadku bardzo wysokiej wyceny w kolejnej rundzie,
  • discount rate (stopa dyskonta) - procentowa zniżka od wyceny ustalonej w kolejnej rundzie finansowania. Daje to inwestorowi CLA możliwość objęcia udziałów po niższej cenie niż nowi inwestorzy, co jest rekompensatą za wczesne zaangażowanie,
  • eventy konwersji - zdarzenia, które wywołują konwersję (np. kolejna runda finansowania, exit).
• oświadczenia i zapewnienia - zapewnienia stron dotyczące ich statusu prawnego i finansowego.
• postanowienia końcowe - prawo właściwe, jurysdykcja, klauzule poufności.

‍

Kiedy warto skorzystać z Convertible Loan Agreement?

Convertible Loan Agreement jest szczególnie przydatne w kilku scenariuszach:

• wczesny etap rozwoju (seed stage) - kiedy startup ma pomysł, prototyp, ale nie ma jeszcze stabilnych przychodów, co utrudnia wycenę,
• finansowanie pomostowe - kiedy startup potrzebuje kapitału na krótki okres, zanim pozyska większą rundę venture capital,
• szybkie pozyskanie kapitału - gdy proces negocjacji tradycyjnej rundy equity jest zbyt długi,
• dla inwestorów "anielskich" - inwestorzy, którzy angażują się na wczesnym etapie, często preferują CLA ze względu na elastyczność i mechanizmy ochronne (discount, cap).

‍

Czym różni się pożyczka zamienna od klasycznej pożyczki?

Główna różnica leży w mechanizmie spłaty. Klasyczna pożyczka wymaga regularnych spłat kapitału i odsetek, natomiast pożyczka zamienna daje inwestorowi możliwość przekształcenia długu w udziały w spółce. W klasycznej pożyczce inwestor otrzymuje jedynie zwrot kapitału z odsetkami, podczas gdy w CLA ma szansę partycypować w potencjalnym wzroście wartości startupu.

‍

Jakie są typowe warunki konwersji w pożyczce zamiennej?

Najczęściej spotykane warunki konwersji to:

• qualified financing (kwalifikowana runda finansowania) - konwersja następuje, gdy startup pozyskuje określoną minimalną kwotę finansowania od zewnętrznych inwestorów (np. 1 mln USD). Wycena dla celów konwersji jest wtedy określana na podstawie wyceny tej nowej rundy, z zastosowaniem discount rate i/lub cap,
• maturity date (termin zapadalności) - jeśli do określonej daty nie dojdzie do qualified financing, pożyczka może zostać skonwertowana po ustalonej wycenie (często po cappingu) lub inwestor może zażądać jej spłaty,
• change of control/exit event - w przypadku sprzedaży, fuzji lub przejęcia spółki, pożyczka może zostać skonwertowana na udziały lub zwrócona inwestorowi wraz z premią.

‍

Jak negocjować warunki pożyczki zamiennej?

Negocjacje warunków pożyczki zamiennej dla startupów są kluczowe. Ważne aspekty do negocjacji to:

• discount rate - dla startupu im niższy discount, tym lepiej. Dla inwestora im wyższy, tym korzystniej.
• cap (capping) - jest to jeden z najważniejszych punktów. Niższy cap jest korzystniejszy dla inwestora, wyższy dla startupu. Odzwierciedla oczekiwania co do przyszłej wyceny.
• oprocentowanie
• termin zapadalności - im dłuższy, tym więcej czasu ma startup na rozwój.
• wydarzenia wywołujące konwersję - precyzyjne określenie, co oznacza "qualified financing".
• kwestie spłaty - co się dzieje, jeśli pożyczka nie zostanie skonwertowana? Czy jest możliwość przedłużenia terminu?

‍

Jakie są ryzyka związane z Convertible Loan Agreement?

Zarówno startupy, jak i inwestorzy powinni być świadomi potencjalnych ryzyk:

• dla startupu: 
  
  • rozwodnienie (dilution) - jeśli wycena w kolejnej rundzie będzie niższa niż oczekiwano, lub jeśli cap jest zbyt niski, founderzy mogą stracić większy procent udziałów,
  • ryzyko spłaty - jeśli startup nie znajdzie kolejnych inwestorów i nie dojdzie do konwersji, będzie musiał spłacić pożyczkę wraz z odsetkami,
• dla inwestora: 
  
  • ryzyko niewypłacalności - startup może upaść, a pożyczka nie zostanie zwrócona ani skonwertowana,
  • brak jasnej wyceny - dopóki nie dojdzie do konwersji, inwestor nie zna precyzyjnie wartości swoich przyszłych udziałów,
  • warunki konwersji - jeśli warunki konwersji są niekorzystne, inwestor może otrzymać mniej udziałów niż oczekiwał.

‍

Jaka jest różnica między pożyczką zamienną a inwestycją VC?

Główna różnica polega na tym, że pożyczka zamienna jest początkowo instrumentem dłużnym, który może zostać przekształcony w kapitał. Inwestycja Venture Capital od samego początku jest inwestycją kapitałową, w której inwestorzy obejmują udziały w zamian za wniesiony kapitał. Inwestycje VC zazwyczaj wiążą się z bardziej skomplikowanymi negocjacjami, szczegółową wyceną i rozbudowaną umową inwestycyjną dla startupów, która reguluje prawa i obowiązki inwestorów. Pożyczka konwertowalna jest często etapem poprzedzającym wejście funduszy VC. Przy czym trzeba zwrócić uwagę, że coraz więcej funduszy VC również decyduje się inwestować środki w tej formie.

‍

Pożyczka zamienna dla startupów to cenne narzędzie w arsenale finansowania startupów. Umożliwia elastyczne i szybkie pozyskanie kapitału na wczesnym etapie rozwoju, odraczając jednocześnie problematyczną wycenę. Dzięki mechanizmom takim jak discount rate i cap, oferuje atrakcyjne warunki dla inwestorów, jednocześnie dając startupom czas na rozwój i osiągnięcie większej wartości. Zrozumienie jej działania, kluczowych elementów i potencjalnych ryzyk jest niezbędne dla każdego przedsiębiorcy i inwestora działającego w ekosystemie startupowym.

Umowa Joint Venture (JV) to popularna forma współpracy biznesowej między dwoma lub więcej podmiotami, które łączą siły, aby zrealizować wspólne przedsięwzięcie gospodarcze. Jest to strategiczne narzędzie, które pozwala na podział zasobów, wiedzy, technologii oraz, co równie ważne, podział ryzyka i podział zysków. Choć joint venture oferuje wiele korzyści, wymaga szczegółowego planowania prawnego i świadomości potencjalnych ryzyk prawnych.

‍

Co to jest Umowa Joint Venture?

Umowa Joint Venture to kontrakt, który reguluje współpracę między partnerami w ramach wspólnego przedsięwzięcia. W zależności od wybranego modelu współpracy w joint-venture, może ona przybrać formę:

• spółki celowej (equity joint venture) - partnerzy tworzą nową, odrębną osobę prawną (np. spółkę z o.o. lub akcyjną), do której wnoszą swoje wkłady (pieniężne, rzeczowe, know-how). Jest to najczęstszy i najbardziej formalny model,
• kontraktowego joint venture (contractual joint venture) - partnerzy zawierają szczegółową umowę, która reguluje ich współpracę bez tworzenia nowej, odrębnej spółki. Jest to często spotykane w projektach o krótszym horyzoncie czasowym, np. w umowie konsorcjum,

‍

Niezależnie od wybranego modelu, umowa współpracy Joint Venture jest kluczowym dokumentem, który określa ramy prawne całego przedsięwzięcia.

‍

Jakie są główne aspekty prawne umowy Joint Venture?

1. Cel i zakres przedsięwzięcia - dokładne określenie, co JV ma osiągnąć, jakie będą jego produkty/usługi, rynek docelowy,
2. Forma prawna JV - wybór między spółką celową a modelem kontraktowym, z uwzględnieniem konsekwencji prawnych, podatkowych i organizacyjnych,
3. Wkłady wspólników - precyzyjne określenie, co każdy partner wnosi do JV (kapitał, nieruchomości, licencje, know-how, pracownicy),
4. Zasady zarządzania i podejmowania decyzji - ustalenie struktury zarządczej (zarząd, rada nadzorcza, komitet sterujący), kompetencje poszczególnych organów, zasady głosowania (większość, jednomyślność, prawo weta),
5. Podział zysków i strat,
6. Poufność i zasady ochrony własności intelektualnej,
7. Zasady wyjścia z JV - określenie strategii wyjścia ze współinwestycji – np. prawo sprzedaży udziałów, prawo pierwokupu, klauzule drag-along/tag-along, a także procedury rozwiązania umowy joint venture,
8. Odpowiedzialność partnerów - wskazanie zakresu odpowiedzialności stron wobec siebie i osób trzecich,
9. Rozstrzyganie sporów - klauzule dotyczące mediacji, arbitrażu lub jurysdykcji sądowej.

‍

Jakie są główne aspekty negocjacji warunków współinwestowania?

Negocjacje warunków współinwestowania w JV to złożony proces, wymagający kompromisów i strategicznego myślenia. Kluczowe obszary negocjacji to:

• cel i strategia JV - czy partnerzy mają wspólną wizję i długoterminowe cele?
• alokacja udziałów/interesów - jakie udziały (procentowo) każdy partner będzie posiadał w spółce celowej lub jakie będą jego udziały w zyskach w JV kontraktowym?
• wkłady i ich wycena - ocena wartości wkładów niepieniężnych, termin wniesienia wkładów,
• zarządzanie i kontrola - kto będzie zarządzał na co dzień? Jakie decyzje będą wymagały zgody obu partnerów? Jak rozwiązywać impasy?
• mechanizmy wyjścia - ustalenie jasnych procedur wyjścia, w tym mechanizmów np. rosyjskiej ruletki, holenderskiej aukcji, wykluczenia wspólnika,
• zasady podziału zysków i strat - czy podział będzie proporcjonalny do wkładów, czy też będą zastosowane inne kryteria?
• zabezpieczenia finansowe we współpracy np. kary umowne, klauzule gwarancyjne, listy intencyjne,
• ochrona własności intelektualnej - kto jest właścicielem IP wytworzonego w JV? Jakie licencje udzielane są na IP wniesione do JV?
• odpowiedzialność i gwarancje - zakres odpowiedzialności każdego partnera.

‍

Jakie są modele współpracy w Joint Venture?

Oprócz podziału na equity i contractual JV, istnieją różne modele współpracy w joint-venture, które mogą być dostosowane do specyfiki projektu:

• strategiczne - partnerzy łączą siły, aby wejść na nowy rynek, opracować nową technologię lub zredukować koszty,
• operacyjne- współpraca skupiona na konkretnym projekcie operacyjnym (np. budowa elektrowni, wydobycie surowców),
• badawczo-rozwojowe - skupienie na innowacjach i wspólnym tworzeniu nowych rozwiązań,
• marketingowe/dystrybucyjne - wspólne działania w zakresie sprzedaży i promocji produktów.

‍

Ochrona własności intelektualnej partnerów

Ochrona własności intelektualnej partnerów jest niezwykle istotna w JV. Umowa powinna jasno określać:

• własność IP wniesionej do JV - jakie licencje są udzielane na patenty, znaki towarowe, know-how wniesione przez każdego z partnerów,
• własność IP wytworzonej w JV - kto jest właścicielem praw do wynalazków, oprogramowania, baz danych stworzonych wspólnie,
• obowiązki poufności - w jaki sposób informacje techniczne i handlowe będą chronione.

‍

Zabezpieczenia finansowe we współpracy

W umowie JV warto przewidzieć zabezpieczenia finansowe we współpracy, aby chronić interesy partnerów w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy:

• kary umowne - za naruszenie określonych postanowień,
• gwarancje bankowe/ubezpieczeniowe - w celu zabezpieczenia wykonania zobowiązań,
• zastaw na udziałach/akcjach, jako zabezpieczenie spłaty zobowiązań,
• klauzule deadlock (impasu), w przypadku braku możliwości podjęcia kluczowych decyzji, mogą uruchamiać mechanizmy sprzedaży udziałów lub rozwiązania umowy joint venture.

‍

Strategie wyjścia ze współinwestycji

Jasno określone strategie wyjścia ze współinwestycji są kluczowe dla uniknięcia sporów w przyszłości. Mogą to być:

• sprzedaż udziałów osobie trzeciej - z zastrzeżeniem praw pierwokupu dla pozostałych partnerów,
• wykup udziałów przez jednego z partnerów - często na podstawie wcześniej ustalonej formuły wyceny,
• mechanizmy "put" i "call", dające prawo do sprzedaży (put) lub zakupu (call) udziałów w określonych warunkach,
• likwidacja JV, w przypadku osiągnięcia celu lub niepowodzenia przedsięwzięcia,
• klauzule typu "shoot-out" (np. rosyjska ruletka), w sytuacji impasu, jeden partner oferuje zakup lub sprzedaż udziałów po określonej cenie, a drugi musi się zgodzić na jedną z opcji.

‍

W dynamicznym środowisku biznesowym, szczególnie w kontekście inwestycji i pozyskiwania kapitału przez startupy, ochrona informacji poufnych jest absolutnie kluczowa. Podstawowym narzędziem służącym temu celowi jest umowa o poufności NDA, czyli Non-Disclosure Agreement. To nie tylko formalność, ale strategiczny dokument, który zabezpiecza interesy stron, pozwalając na swobodną wymianę kluczowych danych bez obawy o ich nieuprawnione wykorzystanie.

‍

Co to jest umowa NDA?

Umowa NDA (Non-Disclosure Agreement), nazywana również umową o zachowaniu poufności lub confidentiality agreement, to prawnie wiążący kontrakt między dwoma lub więcej stronami. Jego głównym celem jest zobowiązanie jednej lub wszystkich stron do zachowania w tajemnicy określonych informacji poufnych, które zostaną im ujawnione w ramach współpracy. W kontekście inwestycyjnym, umowa NDA jest niezbędna, gdy przedsiębiorca dzieli się z potencjalnym inwestorem wrażliwymi danymi dotyczącymi swojego biznesu, np. podczas procesu due diligence.

‍

Czy NDA jest prawnie wiążące?

Tak, umowa o poufności NDA jest dokumentem prawnie wiążącym. Po spełnieniu wymogów ważności umowy (np. zdolność stron do czynności prawnych, zgodność z prawem, odpowiednia forma), jej postanowienia są egzekwowalne sądownie. Złamanie warunków klauzuli poufności może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi dla strony naruszającej.

‍

Jak napisać umowę o zachowaniu poufności?

Pisząc umowę o zachowaniu poufności, należy dbać o precyzję i kompletność. Chociaż istnieją wzory umowy o poufności, zawsze zaleca się ich dostosowanie do konkretnych potrzeb i okoliczności. Kluczowe elementy to:

• definicja informacji poufnych - precyzyjne określenie, co jest uznawane za informację poufną. Może to obejmować plany biznesowe, strategie marketingowe, dane finansowe, know-how, listy klientów, technologie, projekty, itp. Ważne jest, aby wykluczyć informacje, które są już publicznie dostępne lub zostały uzyskane niezależnie,
• cel ujawnienia informacji - jasne określenie, w jakim celu informacje są udostępniane (np. ocena możliwości inwestycyjnych, negocjacje transakcji, etc.),
• obowiązki stron - szczegółowe opisanie obowiązków strony otrzymującej informacje, w tym zobowiązania do nieujawniania, niepowielania, niekorzystania z informacji w innym celu niż określony, a także zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń,
• wyjątki od poufności - określenie sytuacji, w których informacje nie są uznawane za poufne (np. gdy są już publicznie znane, gdy strona musiała je ujawnić na mocy prawa),
• okres obowiązywania klauzul poufności - ustalenie, jak długo obowiązuje zobowiązanie do zachowania poufności (często 2-5 lat po zakończeniu współpracy, ale może być i dłużej),
• konsekwencje naruszenia - wskazanie, jakie będą konsekwencje złamania umowy, w tym zapis o karze umownej za złamanie NDA,
• prawo właściwe i jurysdykcja - określenie, jakie prawo będzie regulować umowę i gdzie będą rozstrzygane ewentualne spory.

‍

Jak długo obowiązuje umowa NDA?

Okres obowiązywania klauzul poufności jest elementem negocjacji. Najczęściej spotyka się okresy od 2 do 10 lat od momentu podpisania umowy lub od daty ostatniego ujawnienia informacji. Należy jednak pamiętać, że w przypadku tajemnicy przedsiębiorstwa, która jest chroniona niezależnie od NDA, obowiązek poufności może trwać tak długo, jak długo informacja zachowuje charakter tajemnicy (nie jest powszechnie znana). Ważne jest, aby okres ten był realistyczny i adekwatny do wartości ujawnianych informacji.

‍

Jakie są konsekwencje złamania umowy NDA?

• Kara umowna - jeśli umowa przewiduje karę umowną za złamanie NDA, strona naruszająca jest zobowiązana do jej zapłaty. Jest to najczęstsza i najłatwiejsza do egzekwowania konsekwencja,
• Odszkodowanie - strona poszkodowana może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych (za poniesioną szkodę i utracone korzyści), jeśli ich wysokość przewyższa karę umowną,
• Powództwo o zaniechanie naruszeń - możliwe jest wystąpienie do sądu o nakazanie zaprzestania naruszeń i usunięcie ich skutków,
• Utrata reputacji - złamanie NDA może prowadzić do utraty zaufania w środowisku biznesowym i negatywnie wpłynąć na reputację strony naruszającej.

‍

Kiedy stosować umowę o zachowaniu poufności?

Umowę o zachowaniu poufności należy stosować zawsze, gdy istnieje potrzeba ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa lub innych informacji wrażliwych, które mają zostać ujawnione stronie trzeciej. Typowe sytuacje to:

• negocjacje inwestycyjne, przed due diligence i podczas pozyskiwania kapitału od venture capital lub aniołów biznesu,
• fuzje i przejęcia, przed ujawnieniem wrażliwych informacji dotyczących spółek będących przedmiotem transakcji,
• współpraca z partnerami biznesowymi, przed nawiązaniem współpracy z podwykonawcami, dostawcami, konsultantami, którzy będą mieli dostęp do poufnych danych,
• rozmowy z potencjalnymi pracownikami, szczególnie na kluczowych stanowiskach, które wymagają dostępu do strategicznych informacji,
• prezentacje nowych produktów/usług, przed ich publicznym ujawnieniem.

‍

Czy umowa NDA musi być notarialna?

Nie, umowa NDA nie wymaga formy aktu notarialnego. Wystarczająca jest forma pisemna, aby była prawnie wiążąca. W niektórych przypadkach (np. gdy umowa dotyczy również przeniesienia praw autorskich do programów komputerowych), zaleca się formę pisemną pod rygorem nieważności. Jednak dla standardowej umowy o poufności NDA zwykła forma pisemna jest wystarczająca.

‍

Jakie są różnice między NDA jednostronnym a dwustronnym?

• NDA jednostronne (One-Way NDA) - używane, gdy tylko jedna strona ujawnia informacje poufne, a druga strona jest zobowiązana do ich zachowania w tajemnicy. Jest to typowa sytuacja, gdy startup dzieli się danymi z potencjalnym inwestorem,
• NDA dwustronne (Mutual NDA/Two-Way NDA) - stosowane, gdy obie strony ujawniają sobie nawzajem informacje poufne i obie są zobowiązane do ich zachowania w tajemnicy. Jest to często spotykane w przypadku wspólnych przedsięwzięć, partnerstw strategicznych czy zaawansowanych etapów due diligence w fuzjach i przejęciach, gdzie wymiana danych jest obustronna.

‍

Wybór odpowiedniego typu NDA jest kluczowy dla adekwatnej ochrony interesów stron.

Podsumowując, umowa o poufności (NDA) zapewnia ochronę informacji poufnych, minimalizuje ryzyko nieuprawnionego wykorzystania cennych danych i buduje zaufanie między stronami. Jej staranne przygotowanie i świadome negocjowanie warunków tajemnicy handlowej stanowią fundament bezpiecznych i efektywnych inwestycji oraz wszelkich transakcji kapitałowych.

‍

W świecie transakcji M&A (Mergers & Acquisitions), czyli fuzji i przejęć, kluczowym dokumentem regulującym sprzedaż udziałów spółki jest Share Purchase Agreement (SPA). To znacznie więcej niż tylko umowa sprzedaży udziałów – to kompleksowy kontrakt, który precyzyjnie określa warunki nabycia udziałów spółki, chroniąc interesy zarówno sprzedającego, jak i kupującego. Zrozumienie jego struktury, klauzul i procesu negocjacji jest fundamentalne dla każdego, kto planuje zbycie udziałów lub przejęcie spółki.

‍

Co to jest SPA (Share Purchase Agreement)?

Share Purchase Agreement (w polskim tłumaczeniu często jako umowa sprzedaży udziałów lub umowa nabycia udziałów spółki) to prawnie wiążący dokument, który formalizuje sprzedaż udziałów (lub akcji) w spółce od jednego podmiotu (sprzedającego) do drugiego (kupującego). W odróżnieniu od transakcji aktywami, gdzie sprzedawane są poszczególne składniki majątku, SPA dotyczy sprzedaży samej spółki poprzez przeniesienie własności jej udziałów. Jest to fundamentalny dokument w transakcjach kapitałowych i stanowi podstawę dla wszelkich przejęć spółek.

‍

Jakie są najważniejsze elementy umowy SPA?

SPA to zazwyczaj rozbudowany dokument, zawierający wiele klauzul chroniących interesy stron. Oto najważniejsze elementy, które typowo zawiera polska Umowa sprzedaży udziałów:

• strony umowy - pełne dane identyfikacyjne sprzedającego (lub sprzedających) i kupującego (lub kupujących) - osoby fizyczne, firmy, fundusze,
• przedmiot sprzedaży - precyzyjne określenie liczby i rodzaju udziałów (lub akcji) będących przedmiotem transakcji, a także spółki, której te udziały dotyczą,
• cena - określenie wartości transakcji. Cena może być stała, zmienna (np. w zależności od wyników spółki po transakcji - earn-out), czy też korygowana na podstawie danych finansowych z dnia zamknięcia transakcji (closing),
• Oświadczenia i Zapewnienia (Representations and Warranties) - kluczowy element SPA. Sprzedający składa szereg oświadczeń dotyczących stanu faktycznego i prawnego spółki, jej aktywów, zobowiązań, sytuacji prawnej, podatkowej, pracowniczej, etc. Są to swoiste gwarancje, na podstawie których kupujący podejmuje decyzję o nabyciu. Przykładem mogą być oświadczenia o braku ukrytych zobowiązań czy braku toczących się postępowań sądowych,
• klauzule indemnifikacyjne (indemnification) - postanowienia regulujące odpowiedzialność sprzedającego za naruszenie oświadczeń i zapewnień lub za inne wskazane w umowie zdarzenia (np. ryzyka podatkowe, ekologiczne). Określają limit odpowiedzialności, okres, w którym odpowiedzialność obowiązuje, oraz procedurę zgłaszania roszczeń,
• warunki zawieszające (conditions precedent) - zdarzenia, które muszą nastąpić przed zamknięciem transakcji biznesowej (closing). Mogą to być np. uzyskanie zgody organów regulacyjnych, zgody zarządu, zgody wspólników, zbycie aktywów, czy przeprowadzenie due diligence przed kupnem z satysfakcjonującym wynikiem,
• data zamknięcia transakcji (closing) - określenie, kiedy nastąpi faktyczne przeniesienie własności udziałów i płatność ceny. Może to być konkretna data lub dzień, w którym spełnione zostaną wszystkie warunki zawieszające,
• klauzule ograniczające odpowiedzialność - postanowienia limitujące odpowiedzialność sprzedającego (np. cap na odszkodowania),
• postanowienia dotyczące prawa właściwego i rozstrzygania sporów - określenie jurysdykcji i sposobu rozwiązywania ewentualnych konfliktów (sądy powszechne, arbitraż),
• koszty i opłaty - kto ponosi koszty transakcji (np. opłaty notarialne, doradcze).

‍

Jakie są typowe zabezpieczenia w umowie SPA?

Klauzule zabezpieczające w SPA mają na celu ochronę interesów kupującego przed ryzykami związanymi z nabyciem spółki. Najczęściej spotykane to:

• Oświadczenia i zapewnienia (Representations and Warranties) - jak wspomniano, to podstawowe zabezpieczenie,
• klauzule indemnifikacyjne (Iindemnification) - zobowiązanie sprzedającego do zapłaty odszkodowania w przypadku naruszenia oświadczeń i zapewnień lub wystąpienia określonych w umowie ryzyk,
• escrow - część ceny sprzedaży może być zdeponowana na specjalnym rachunku powierniczym (escrow) na określony czas po closing. Zdeponowane środki mogą zostać użyte na pokrycie ewentualnych roszczeń kupującego,
• gwarancje bankowe/poręczenia - sprzedający może być zobowiązany do udzielenia dodatkowych gwarancji finansowych,
• ograniczenia zbywalności udziałów (dla pozostałych wspólników) - w przypadku, gdy nie wszystkie udziały są przedmiotem sprzedaży, w SPA mogą znaleźć się postanowienia dotyczące pozostałych wspólników (np. klauzule lock-up, tag-along, drag-along),
• zastrzeżenia warunkowe (Earn-out): Część ceny jest uzależniona od przyszłych wyników spółki, motywując sprzedającego do dalszego zaangażowania.

‍

Czy umowa SPA wymaga formy aktu notarialnego?

Nie, sama umowa sprzedaży udziałów (SPA) nie wymaga formy aktu notarialnego. Wymaga jedynie formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Oznacza to, że strony podpisują umowę na piśmie, a notariusz potwierdza autentyczność ich podpisów. Jest to istotna różnica w porównaniu np. do sprzedaży nieruchomości, gdzie wymagana jest forma aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza.

‍

Czym jest due diligence w kontekście SPA?

Due diligence to kompleksowe badanie prawne, finansowe, podatkowe, operacyjne i strategiczne spółki, którą zamierza się nabyć. Jest to kluczowy etap przed zawarciem SPA, który ma na celu:

• identyfikację ryzyk - ujawnienie potencjalnych problemów prawnych, finansowych, podatkowych, środowiskowych, które mogą wpłynąć na wartość spółki lub jej funkcjonowanie po przejęciu,
• potwierdzenie danych - weryfikacja informacji dostarczonych przez sprzedającego,
• ocena wartości - zebranie danych niezbędnych do precyzyjnej wyceny udziałów,
• wpływ na SPA - wyniki due diligence mają bezpośredni wpływ na treść umowy SPA, w szczególności na oświadczenia i zapewnienia sprzedającego i klauzule zabezpieczające.

‍

Due diligence jest zazwyczaj przeprowadzane przez zespół ekspertów (prawników, księgowych, doradców podatkowych) działających na zlecenie kupującego.

‍

Podsumowując, Share Purchase Agreement to złożony i niezwykle ważny dokument w każdej transakcji M&A. Jego staranne przygotowanie, dogłębne due diligence i profesjonalne negocjacje warunków nabycia firmy są kluczowe dla sukcesu przejęcia spółki i minimalizacji ryzyka dla obu stron.

‍

Rozwój każdego startupu, który szuka finansowania, nieuchronnie prowadzi do spotkania z dokumentem o nazwie Term Sheet. Jest to z pozoru prosty dokument, ale jego treść może zaważyć na przyszłości Twojej firmy. 

‍

Co to jest Term Sheet?

Term Sheet, czyli list intencyjny to wstępny dokument, który określa główne warunki inwestycji w startup. Nie jest to jeszcze finalna umowa inwestycyjna, ale stanowi jej szkielet, zarys kluczowych ustaleń między inwestorem a spółką. Jego głównym celem jest uporządkowanie i spisanie podstawowych założeń transakcji przed przystąpieniem do czasochłonnego i kosztownego procesu przygotowania szczegółowej dokumentacji prawnej.

‍

Jakie są kluczowe elementy Term Sheet?

Kluczowe elementy Term Sheet obejmują między innymi:

• strony transakcji - inwestorzy i spółka lub przyszli wspólnicy,
• wycena spółki przed finansowaniem - pre-money valuation i post-money valuation. To jeden z najbardziej wrażliwych punktów w negocjacjach term sheet.
• wysokość inwestycji i rodzaj inwestycji - czy będzie to przykładowo inwestycja w formie equity czy pożyczka konwertowalna? Strony powinny określić wysokość inwestycji i ewentualne transzowanie przed zawarciem docelowej umowy inwestycyjnej,
• udziały, prawa głosu - procent udziałów, które otrzyma inwestor oraz jego wpływ na decyzje w spółce,
• kluczowe uprawnienia osobiste inwestora - często obejmują klauzule dotyczące zgód inwestora na kluczowe decyzje biznesowe,
• zabezpieczenia w dokumentach inwestycyjnych, ochrona udziałów - często spotykane są klauzule dotyczące likwidacji preferencyjnej zapewniające inwestorowi pierwszeństwo w przypadku sprzedaży lub likwidacji spółki,
• Zarząd i Rada Nadzorcza - ewentualna reprezentacja inwestora w organach spółki,
• opcje wyjścia z inwestycji - jak inwestor może zrealizować zysk z inwestycji (np. sprzedaż spółki, IPO),
• koszty transakcji - kto pokrywa koszty prawne i due diligence.

‍

Czy Term Sheet jest prawnie wiążący?

Większość postanowień Term Sheet ma charakter niewiążący, co oznacza, że strony nie są zobowiązane do zawarcia finalnej umowy inwestycyjnej. Jednakże, istnieją pewne klauzule, które zazwyczaj mają charakter wiążący. Należą do nich przede wszystkim:

• klauzula wyłączności (exclusivity/no-shop clause) - zobowiązuje spółkę do nieprowadzenia rozmów z innymi potencjalnymi inwestorami przez określony czas,
• klauzula poufności (confidentiality) - zobowiązuje strony do zachowania poufności informacji,
• koszty transakcji - zapisy dotyczące pokrycia kosztów prawnych i due diligence.

‍

Jak negocjować warunki Term Sheet?

Negocjacje Term sheet to proces wymagający starannego przygotowania i zrozumienia wzajemnych interesów. Oto kilka kluczowych wskazówek:

1. Zrozum klauzule. Upewnij się, że w pełni rozumiesz każdą klauzulę i jej potencjalne konsekwencje dla Twojej spółki.
2. Poznaj swoje priorytety. Przed rozpoczęciem negocjacji zidentyfikuj, które warunki są dla Ciebie kluczowe, a w których możesz pójść na ustępstwa.
3. Wyceń spółkę przed finansowaniem. To często punkt sporny. Przygotuj solidne argumenty i dane, które uzasadniają Twoją wycenę. Pamiętaj, że inwestorzy często mają swoje modele wyceny oparte na wielu czynnikach.
4. Zabieraj głos i kontroluj. Negocjuj zakres praw decyzyjnych inwestora, tak aby nie utracić nadmiernie kontroli nad własnym biznesem.
5. Zapoznaj się z klauzulami ochronnymi dla inwestorów. Zrozumienie takich klauzul jak liquidation preference, anti-dilution czy prawa pierwszeństwa jest kluczowe. Postaraj się negocjować ich zakres, aby były jak najmniej uciążliwe dla założycieli.
6. Zadbaj o elastyczność. Tam, gdzie to możliwe, dąż do wprowadzenia pewnej elastyczności, np. w harmonogramach realizacji kamieni milowych.
7. Zasięgnij porady prawnej. Zawsze skonsultuj Term Sheet z doświadczonym prawnikiem transakcyjny, ponieważ podpisany termsheet będzie stanowił podstawę do stworzenia umowy inwestycyjnej i umowy spółki.

‍

Jakie pułapki prawne mogą pojawić się w Term Sheet?

• Nieadekwatna wycena - może prowadzić do problemów w przyszłych rundach finansowania (down-round),
• Agresywne klauzule preferencyjne - preferencyjna likwidacja, szerokie klauzule antyrozwodnieniowe (anti-dilution) mogą znacząco ograniczyć założycieli,
• Utrata kontroli - nadmierne prawa decyzyjne inwestora mogą sparaliżować zarządzanie spółką,
• Wyjście z inwestycji - niedoprecyzowane opcje wyjścia mogą prowadzić do konfliktów w przyszłości,
• Brak harmonogramu transakcji inwestycyjnej - może skutkować przewlekaniem się procesu i brakiem jasności. 

‍

Kto przygotowuje Term Sheet?

Term Sheet jest przygotowywany przez inwestora. Założyciele startupu powinni aktywnie uczestniczyć w procesie jego tworzenia i negocjowania, a także być gotowi na przygotowanie własnej propozycji, jeśli inwestor tego oczekuje. Najlepszym rozwiązaniem dla obu stron jest powierzenie przygotowania Term Sheet profesjonalnej kancelarii prawnej mającej w swoim portfolio transakcje M&A, Venture Capital oraz obsługę startupów w szczególności z uwagi na często występujące ryzyko inwestycyjne.

‍

Kiedy podpisuje się Term Sheet?

Term Sheet jest podpisywany po wstępnych rozmowach i ustaleniach między inwestorem a spółką, ale jeszcze przed rozpoczęciem szczegółowego due diligence (procesu badania spółki) oraz przed sporządzeniem i podpisaniem finalnej umowy inwestycyjnej.

‍

Ile trwają negocjacje Term Sheet?

Długość procesu negocjacji Term Sheet może się różnić. W zależności od złożoności transakcji, liczby inwestorów i doświadczenia stron, może trwać od kilku dni do kilku tygodni.

‍

Jakie zapisy są najbardziej kontrowersyjne w Term Sheet?

Najbardziej kontrowersyjne zapisy w Term Sheet to zazwyczaj:

• wycena spółki - to temat, który zawsze budzi duże emocje wśród stron transakcji,
• klauzule likwidacyjne preferencyjne (liquidation preference) - wpływają na podział zysków w przypadku wyjścia,
• prawa antyrozwodnieniowe (anti-dilution) - chronią inwestora przed rozwodnieniem jego udziałów,
• prawa kontrolne i zarządcze - wpływają na bieżące zarządzanie spółką.

‍

Czy można wycofać się z Term Sheet?

Tak, w większości przypadków można wycofać się z Term Sheet, ponieważ, jak już wspomniano, jego zapisy są zazwyczaj niewiążące, z wyjątkiem nielicznych klauzul (np. wyłączności, poufności). Wycofanie się może jednak wiązać się z utratą czasu i kosztów, a także z potencjalnym uszczerbkiem na reputacji.

‍

Jak zabezpieczyć swoje interesy w Term Sheet?

Najlepszym sposobem na zabezpieczenie swoich interesów w Term Sheet jest:

• dokładne zrozumienie wszystkich klauzul,
• konsultacja z doświadczonym prawnikiem,
• prowadzenie rzetelnych negocjacji,
• przeprowadzenie własnego due diligence, aby proces z inwestorem przebiegł sprawnie,
• harmonogram transakcji inwestycyjnej - upewnij się, że harmonogram jest realistyczny i pozwala na odpowiednie przygotowanie się do każdego etapu.

‍

Czym różni się Term Sheet od umowy inwestycyjnej?

Term Sheet i umowa inwestycyjna to nie to samo. Term Sheet to wstępny dokument, zarys głównych warunków, często niewiążący (poza kilkoma klauzulami). Umowa inwestycyjna to natomiast szczegółowy, prawnie wiążący dokument, który precyzyjnie reguluje wszystkie aspekty inwestycji, prawa i obowiązki stron, zawierając wszystkie ustalenia z Term Sheet w rozbudowanej formie. Due diligence zazwyczaj odbywa się pomiędzy podpisaniem Term Sheet a finalną umową inwestycyjną.

‍

Term Sheet to nieodłączny element procesu pozyskiwania finansowania dla startupów. Zrozumienie jego struktury, kluczowych zapisów, świadomość potencjalnych pułapek prawnych są kluczowe dla założycieli. Pamiętaj, aby zawsze szukać wsparcia prawnego i być proaktywnym w całym procesie, dbając o zabezpieczenia w dokumentach inwestycyjnych oraz odpowiednie prawa decyzyjne w Term Sheet, które zapewnią Twojemu startupowi stabilny rozwój.

Konferencje technologiczne często karmią nas wizją świetlanej przyszłości. Panel "Technologia głupcze! Wyzwania transformacji cyfrowej", który miałam przyjemność moderować podczas tegorocznej edycji Horizon CEE'25, pokazał jednak znacznie bardziej złożony obraz. Zamiast prostych odpowiedzi, na scenie zderzyły się fundamentalne paradoksy, z którymi mierzy się dziś polska gospodarka i to niestety z nie zawsze wystarczającymi rezultatami.

‍

Paradoks 1: Poukładane procesy czy fake it until you make it?

Z jednej strony mamy ogromną presję na szybkość. Dane z raportu KPMG "Monitor Transformacji Cyfrowej Biznesu" są jednoznaczne: w 2025 roku już 82% polskich firm testuje lub wdraża AI, co jest niemałym skokiem z 28% rok wcześniej. Z drugiej strony, ten sam raport pokazuje, że aż 65% z nich nie mierzy efektywności tych wdrożeń, a co czwarta firma planuje cięcia wydatków na cyfryzację i redukcję zespołów technologicznych.

Podczas panelu ten rozdźwięk był widoczny gołym okiem. Głosy wzywające do natychmiastowego działania i podejmowania ryzyka, by nie zostać w tyle, zderzały się z ostrzeżeniami dojrzałych organizacji, że "najpierw trzeba poukładać procesy, a dopiero potem je cyfryzować". Z perspektywy prawnej, ten paradoks wymaga szczególnego zaopiekowania. Tak, możemy sobie pozwolić na spłaszczone prawnie MVP w niektórych sytuacjach. Ale to nie jest generalna zasada dotycząca każdej firmy i każdego projektu. Z kolei w wielu kręgach, mam wrażenie, że  "ask for forgiveness not permission" urosło do rangi uniwersalnej prawdy.

‍

Paradoks 2: Potencjał nauki kontra realia biznesu

Najbardziej bolesny polski paradoks. Jak wskazuje artykuł PACTT, dysponując piątą co do wielkości kadrą badawczą w UE, w rankingu innowacyjności zajmujemy odległe, 24. miejsce. Źródłem problemu jest system ewaluacji naukowców, w którym jedna publikacja może być warta tyle, co komercjalizacja technologii za 2 miliony złotych.

Tymczasem, jak zauważyłam w trakcie panelu, unijny AI Act wprost tworzy "strefę wolną od regulacji" dla badań naukowych i rozwojowych (B+R), mówiąc wprost: "niniejsze rozporządzenie powinno wspierać innowacje (...) i nie powinno osłabiać działalności badawczo-rozwojowej". Unia daje nam więc zielone światło i prawny immunitet na eksperymentowanie w najbezpieczniejszej fazie. Niestety, nasz wewnętrzny system sprawia, że polska nauka nie jest w stanie z tej szansy skorzystać, a biznes, pozbawiony zaplecza B+R, skazany jest w dużej mierze na adaptowanie gotowych, zagranicznych rozwiązań.

‍

Paradoks 3: Regulować dla bezpieczeństwa czy deregulować dla prędkości?

Trzeci, i być może najgorętszy dylemat, dotyczy roli prawa. Z jednej strony, na scenie wybrzmiał mocny głos, że w globalnym wyścigu technologicznym, pętającym nogi regulacjom trzeba powiedzieć "nie", a ryzykiem, np. w cyberbezpieczeństwie, "musi martwić się ktoś inny". Z tej perspektywy, prędkość jest wszystkim, a regulacje to paranoiczny wymysł.

Z drugiej strony, twarda rzeczywistość prawna i biznesowa. Mamy nadchodzący AI Act, który już teraz nakłada na firmy konkretne obowiązki. Mamy dane z raportu KPMG, które pokazują, że poczucie gotowości na cyberzagrożenia w polskich firmach spadło i tylko 40% liderów czuje się bezpiecznie. Co więcej, duzi, korporacyjni klienci nie kupują filozofii "move fast and break things". Oni wymagają od swoich dostawców gwarancji bezpieczeństwa i zgodności z prawem.

‍

Dla liderów na sali te paradoksy nie są teoretyczne. To codzienna walka między presją na innowacje a rosnącą odpowiedzialnością prawną i biznesową. Z perspektywy prawnika, który od ponad dekady obserwuje ten sektor, najbardziej niepokojące jest to, że tkwimy w tych samych dylematach od lat. Zmieniają się technologie i modne hasła, ale systemowe bariery pozostają nienaruszone.

‍

Już 28 czerwca 2025 roku wchodzi w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. To implementacja unijnej dyrektywy 2019/882 – tzw. Europejskiego Aktu o Dostępności.

‍

Jeśli prowadzisz działalność w internecie lub oferujesz produkty technologiczne – ta ustawa najpewniej Cię dotyczy.

‍

Kogo dotyczą nowe obowiązki?

‍

Nowe przepisy obejmują producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów oraz usługodawców oferujących określone produkty i usługi – zarówno w formie stacjonarnej, jak i cyfrowej.

Z obowiązków wyłączono mikroprzedsiębiorców, czyli firmy zatrudniające mniej niż 10 osób i osiągające roczny obrót poniżej 2 mln euro (istnieje też kilka innych drobnych, mniej istotnych wyłączeń, jak np. usługi transportu miejskiego). Pozostali przedsiębiorcy będą zobowiązani do zapewnienia odpowiedniego poziomu dostępności.

‍

Jakie produkty i usługi są objęte przepisami?

‍

Produkty:

• komputery i ich systemy operacyjne,
• terminale płatnicze oraz automaty samoobsługowe (bankomaty, biletomaty itp.),
• czytniki e-booków;
• urządzenia końcowe wykorzystywane do oferowania lub świadczenia usług telekomunikacyjnych lub dostępu do audiowizualnych usług medialnych (o ile mają interaktywne zdolności obliczeniowe).

‍

Usługi:

• komunikacja elektroniczna i usługi telekomunikacyjne,
• usługi bankowości detalicznej,
• dostęp do audiowizualnych usług medialnych,
• usługi elektroniczne (takich jak np. bilety elektroniczne, usługi oferowane za pośrednictwem aplikacji mobilnych, strony internetowe) towarzyszące usługom transportu pasażerskiego;
• rozpowszechnianie książek elektronicznych;
• handel elektroniczny – szeroko rozumiany.

W praktyce oznacza to, że ustawa obejmuje nie tylko klasyczne sklepy internetowe, ale również:

• strony oferujące zakup usług lub produktów,
• formularze kontaktowe służące do złożenia zapytania ofertowego,
• strony z systemami rezerwacji usług (np. wizyt offline).

‍

Jakie są wymagania?

‍

Produkty i usługi objęte ustawą muszą być dostępne dla wszystkich użytkowników, w tym osób z niepełnosprawnościami. W przypadku usług cyfrowych, obowiązują zasady dostępności cyfrowej, czyli:

• treści muszą być widoczne/słyszalne i możliwe do odczytania przez technologie wspomagające (np. czytniki ekranu),
• interfejsy muszą być łatwe w obsłudze, także bez myszy,
• nawigacja i treści powinny być logiczne i przejrzyste,
• z różnymi urządzeniami i oprogramowaniem wspierającym.

W przypadku produktów fizycznych, dostępność dotyczy m.in. czytelnych oznaczeń, intuicyjnych interfejsów oraz odpowiedniego projektowania urządzeń. Konieczne jest też udostępnianie instrukcji, etykiet i ostrzeżeń za pomocą co najmniej dwóch kanałów sensorycznych.

‍

Co to oznacza dla przedsiębiorców?

‍

Dla firm działających w przestrzeni cyfrowej – w tym lokalnych usługodawców – oznacza to konieczność:

• dostosowania stron internetowych i aplikacji mobilnych do wymagań dostępności cyfrowej,
• zmiany funkcjonalności lub wprowadzenie dodatkowych funkcjonalności produktów  (jeśli są objęte ustawą),
• aktualizacji regulaminów i komunikatów informujących o dostępności usług,
• przeprowadzenia oceny dostępności i dokumentowania spełnienia wymogów,
• wdrożenia odpowiednich procedur i przeszkolenia zespołów.

‍

Co ważne - nie trzeba spełniać wymagań dostępności jeśli dostosowanie się do nich wymaga wprowadzenia zasadniczej zmiany podstawowych właściwości produktu lub usługi lub stanowi nieproporcjonalnie duże obciążenie dla danego podmiotu. Za dokonanie oceny w tym zakresie odpowiedzialny jest dany podmiot, który musi kierować się wytycznymi zawartymi w przepisach.

Nieuzasadnione niespełnienie wymagań dot. dostępności może skutkować nałożeniem kary pieniężnej przez Prezesa Zarządu PFRON (lub przez inny właściwy organ nadzoru rynku) w wysokości do 10 krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

‍

11 czerwca 2025 r. na Stadionie Legii w Warszawie odbyła się druga edycja konferencji AI Creative Fest – wydarzenia poświęconego przecięciu technologii i kreatywności. Oczywiście nie mogło nas tam zabraknąć - jedną z prelegentek była nasza prawniczka, Aleksandra Maciejewicz, która wygłosiła prezentację pt. „Sztuczna inteligencja jako współautor: prawne implikacje współtworzenia z maszynami”.

‍

Temat nie mógł być bardziej aktualny. Coraz więcej agencji, software house’ów czy działów marketingu korzysta z narzędzi generatywnych – od ChatGPT po Midjourney. Tymczasem praktyka nie wyłącza przecież prawa, zwłaszcza autorskiego. Aleksandra pokazała uczestnikom festiwalu, co dokładnie oznacza to w praktyce – i jak można zminimalizować ryzyka prawne.

‍

Główne wnioski z wystąpienia:

• W polskim i unijnym porządku prawnym AI nie może być uznana za autora – ochrona przysługuje tylko człowiekowi.
• Prompt jako wyrażenie idei może (rzadko) podlegać ochronie, ale sam efekt AI już nie.
• Kluczowe znaczenie ma udokumentowanie wkładu ludzkiego i sprawowania kontroli nad procesem twórczym (np. iteracyjne promptowanie, selekcja, postprodukcja).
• Brak ochrony nie oznacza braku odpowiedzialności – AI może naruszać cudze prawa, nawet jeśli użytkownik nie miał takiej intencji.

‍

Co radzimy naszym klientom?

Dla firm kreatywnych (agencji, studiów animacji, domów produkcyjnych, itd.) oznacza to konieczność wdrożenia jasnych procedur wewnętrznych:

• oznaczanie i dokumentowanie wkładu człowieka,
• odpowiednie klauzule umowne z klientami i podwykonawcami,
• polityki dotyczące wykorzystywania narzędzi AI,
• alternatywne środki ochrony (np. tajemnica przedsiębiorstwa, rejestracja znaków).

To nie jest jedynie problem „dla prawników” – to kwestia odpowiedzialności biznesowej i komunikacyjnej wobec klientów oraz partnerów.

‍

Zainteresowanych szczegółami zapraszamy do kontaktu: aleksandra.maciejewicz@lawmore.pl 

‍

Chętnie pomożemy w przeglądzie polityk, klauzul oraz tworzeniu bezpiecznych praktyk dla zespołów kreatywnych.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) ujawnił trwającą niemal dekadę zmowę cenową pomiędzy spółką Jura Poland a czołowymi sieciami handlowymi: RTV Euro AGD, Media Markt i Media Expert. W wyniku nielegalnego porozumienia konsumenci byli pozbawieni możliwości zakupu ekspresów do kawy marki Jura w konkurencyjnych cenach.

‍

Prezes UOKiK, Tomasz Chróstny, nałożył łącznie ponad 66 milionów złotych kar na zaangażowane podmioty. Najwyższe sankcje finansowe otrzymały:

• Terg (Media Expert) – 30 065 250 zł
• Jura Poland – 12 212 000 zł
• Euro-net (RTV Euro AGD) – 10 500 450 zł
• Media Saturn Online (Media Markt online) – 6 772 000 zł
• Media Saturn Holding Polska (Media Markt stacjonarnie) – 6 549 000 zł

‍

Dodatkowo Joanna Luto, prezes zarządu Jura Poland w czasie trwania zmowy, została osobiście ukarana grzywną w wysokości 243 750 zł.

‍

Na czym polegała zmowa?

‍

Od lipca 2013 do listopada 2022 roku Jura Poland – wyłączny importer ekspresów tej szwajcarskiej marki – wraz z kluczowymi dystrybutorami, ustalała sztywne ceny odsprzedaży. Dotyczyło to nie tylko cen standardowych, ale również promocji, gratisów i warunków wyprzedaży. Firmy monitorowały się nawzajem i egzekwowały ustalenia – m.in. poprzez groźby wstrzymania dostaw lub zakończenia współpracy. Tego typu działania naruszały podstawowe zasady konkurencji i uderzały bezpośrednio w konsumentów.

‍

Co to oznacza dla przedsiębiorców?
‍

Decyzja UOKiK to jasny sygnał: zmowy cenowe będą surowo karane – zarówno na poziomie firm, jak i osób fizycznych. To ostrzeżenie dla wszystkich przedsiębiorców, że ustalanie cen z konkurencją lub partnerami handlowymi może się skończyć milionowymi karami i utratą reputacji. UOKiK pokazuje, że odpowiedzialność za praktyki ograniczające konkurencję ponoszą nie tylko firmy, ale też konkretne osoby zarządzające. Dla menedżerów to wyraźna informacja, że muszą znać i przestrzegać zasad prawa konkurencji.

‍

Akurat ta sytuacja jest ewidentna, ale też do naruszenia może dojść w sposób nieumyślny. Warto szkolić pracowników, szczególnie działy sprzedaży, marketingu i zarządy. Szkolenia takie mogą obejmować np. zakazy dotyczące zmów cenowych oraz rozgraniczenie uczciwej konkurencji od zachowań, które mogą być ścigane przez UOKiK lub być podstawą do wytoczenia powództwa przez pokrzywdzonego konkurenta.

‍

Jeśli przedsiębiorstwo uczestniczyło w niedozwolonym porozumieniu, może skorzystać z programu łagodzenia kar (leniency), zgłaszając proceder do UOKiK i współpracując z urzędem. To może pozwolić uniknąć sankcji lub je znacząco obniżyć.

‍

W trakcie wydarzenia The Foundation: AI Startups Hunt, organizowanego przez Polski Fundusz Rozwoju we współpracy z Arturem Kurasińskim i Venture Café, Aleksandra Maciejewicz – prawniczka naszej kancelarii – przeprowadziła wykład na temat praktycznych aspektów nadchodzącego rozporządzenia AI Act. Spotkanie odbyło się w ramach otwartego cyklu edukacyjnego skierowanego do startupów rozwijających technologie sztucznej inteligencji.

‍

Kluczowe elementy rozporządzenia

Prelekcja Aleksandry Maciejewicz stanowiła kompleksowe wprowadzenie do AI Act jako nowego unijnego aktu regulującego wdrażanie, użytkowanie i kontrolę systemów AI. Nasza prawniczka omówiła szczegółowo kluczowe elementy rozporządzenia, w tym:

• harmonogram wejścia w życie poszczególnych przepisów (lata 2025–2027),
• zakazane praktyki w zakresie AI (np. manipulacje behawioralne, social scoring, zdalna biometryczna identyfikacja),
• obowiązki dostawców i podmiotów stosujących systemy wysokiego ryzyka,
• kryteria kwalifikujące system jako AI oraz jako system wysokiego ryzyka,
• obowiązki dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia (GPAI), w tym w zakresie transparentności danych treningowych,
• sankcje przewidziane za naruszenia przepisów.

‍

Aleksandra Maciejewicz podkreśliła również praktyczne znaczenie rozróżnienia między działaniem komercyjnym a naukowym, podmiotami działającymi w celach osobistych a zawodowych, a także istotę tzw. klauzuli „grandfathering”. W ramach wykładu poruszono również problematykę regulacyjną deepfake’ów, obowiązku oznaczania syntetycznych treści oraz zasad działania regulacyjnych piaskownic, które mogą wspierać startupy w testowaniu nowych rozwiązań w warunkach kontrolowanego ryzyka.

‍

Udział naszej kancelarii w tego typu wydarzeniach wpisuje się w misję aktywnego wsparcia innowacyjnych podmiotów gospodarczych – nie tylko w zakresie bieżącej obsługi prawnej, ale również w kształtowaniu ich świadomości regulacyjnej i odporności na ryzyka prawne.

‍

Po raz kolejny nasza kancelaria została partnerem merytorycznym programu Female Founders Fundraising Academy (FFFA) - inicjatywy organizowanej przez Huge Thing we współpracy z Visa Foundation, której celem jest wspieranie kobiet w skutecznym rozwijaniu ich innowacyjnych biznesów.

‍

Czym jest Female Founders Fundraising Academy?

FFFA to 8-tygodniowy, bezpłatny program edukacyjny skierowany do kobiet przedsiębiorczyń z Polski i Ukrainy. Uczestniczki zdobywają praktyczne kompetencje w zakresie fundraisingu, budowania strategii wzrostu i prezentowania się przed inwestorami. W trakcie programu pracują z ekspertami z branży, którzy dzielą się swoim doświadczeniem i wiedzą.

‍

Jaka będzie rola LawMore w FFFA?

Jako LAWMORE dzielimy się naszym wieloletnim doświadczeniem w obszarze prawa dla startupów i rynku venture capital. Prowadzimy warsztaty, pomagamy zrozumieć mechanizmy pozyskiwania finansowania, doradzamy w zakresie bezpiecznych struktur prawnych oraz wspieramy w przygotowaniach do rund inwestycyjnych.

‍

Dlaczego warto wziąć udział?

FFFA to niepowtarzalna okazja do zdobycia wiedzy od praktyków, którzy znają realia rynku startupowego i wiedzą, jak wygląda fundraising „od środka”. Spotkania z ekspertami oraz sesje Q&A pozwalają uczestniczkom rozwiewać wątpliwości, testować rozwiązania i dopracowywać swoje strategie w bezpiecznej i wspierającej atmosferze.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydał 14 kwietnia 2025 r. postanowienie sygnalizacyjne, które może stanowić przełom w praktyce stosowania przepisów o przedawnieniu zobowiązań podatkowych w Polsce. Sąd wskazał na niekonstytucyjność praktyki instrumentalnego wszczynania postępowań karnoskarbowych w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Jednocześnie skierował to postanowienie do ministra finansów, sygnalizując konieczność zmian legislacyjnych.​

Tło sprawy

Spór dotyczył 12-letniego postępowania podatkowego, które ponownie trafiło do organów skarbowych po rozstrzygnięciu przez NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę spółki na decyzję dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku VAT za czerwiec 2013 r. Podatnik zakwestionował zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, twierdząc, że postępowanie karnoskarbowe zostało wszczęte wyłącznie w celu przerwania tego terminu.​

Orzeczenie NSA

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, jednak w postanowieniu sygnalizacyjnym zwrócił uwagę na istotne naruszenia w stosowaniu art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Sąd wskazał na praktykę instrumentalnego wszczynania postępowań karnoskarbowych, mającą na celu jedynie zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zdaniem NSA taka praktyka jest sprzeczna z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.​

Sędzia podkreślił, że instytucja przedawnienia zobowiązań podatkowych została albo przeregulowana, albo nie została odpowiednio doregulowana, co prowadzi do nieustannych konfliktów. NSA orzekł, że organy podatkowe oraz sądy mają prawo analizować, czy wszczęcie postępowania karno-skarbowego było podyktowane wyłącznie chęcią zawieszenia terminu przedawnienia. Jednak samo umorzenie takiego postępowania nie świadczy automatycznie o jego instrumentalnym charakterze; konieczne jest badanie wszystkich okoliczności sprawy.​

Reakcja Ministerstwa Finansów

Postanowienie NSA zostało skierowane do ministra finansów, co stanowi sygnał dla administracji skarbowej o konieczności zmiany praktyk w zakresie stosowania przepisów o przedawnieniu. Ministerstwo Finansów powinno podjąć działania mające na celu eliminację nadużyć oraz zapewnienie zgodności z konstytucyjnymi zasadami prawa.​

Wnioski i rekomendacje

Orzeczenie NSA podkreśla potrzebę reformy instytucji przedawnienia zobowiązań podatkowych w Polsce. Należy dążyć do stworzenia jasnych i jednoznacznych przepisów, które zapobiegną nadużyciom oraz zapewnią sprawiedliwość podatnikom. Ministerstwo Finansów powinno niezwłocznie podjąć prace nad zmianą legislacyjną, aby wyeliminować praktyki sprzeczne z konstytucją i zapewnić transparentność oraz przewidywalność w stosowaniu prawa podatkowego.​

W obliczu rosnącej liczby spraw podatkowych oraz skomplikowanego systemu podatkowego, kluczowe jest wprowadzenie rozwiązań, które będą chronić prawa obywateli i przedsiębiorców, jednocześnie umożliwiając skuteczne egzekwowanie zobowiązań podatkowych.

‍

W praktyce rynkowej wciąż zauważamy, że wiele firm nie rozpoznaje "zjawiska" przedsiębiorcy-konsumenta, tj. jednoosobowego przedsiębiorcy, który w określonych sytuacjach korzysta z ochrony przewidzianej dla konsumentów.

Przypomnijmy: osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, zawierając umowy niezwiązane bezpośrednio z ich działalnością zawodową, mogą korzystać między innymi z prawa do odstąpienia od umowy zawartej na odległość czy ochrony przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Teraz dodatkowo - w świetle projektowanych zmian w prawie - pojawi się możliwość składania przez przedsiębiorców stosownego oświadczenia o charakterze zawieranej umowy (zawodowym lub niezawodowym).

Czyli obecnie procedowany projekt zmiany prawa, przewiduje obowiązek umożliwienia przedsiębiorcy samodzielnego określenia charakteru zawieranej umowy - a kontrahent nie będzie mógł wymagać takiego oświadczenia pod przymusem.

Co to oznacza dla firm:

Niestety, wciąż widzimy istotny problem - brak świadomości, że przedsiębiorca na prawach konsumenta to obowiązująca rzeczywistość, a nie prawnicze słowotwórstwo. Warto zainteresować się np. swoją sprzedażą online, czy wewnętrzne procedury uwzględniają takie kwestie.

Polska wkracza na nowy poziom cyfryzacji dzięki opracowaniu własnego dużego modelu językowego – PLLuM (Polish Large Language Model). Ten zaawansowany system sztucznej inteligencji, stworzony przez konsorcjum HIVE pod nadzorem Ministerstwa Cyfryzacji, ma na celu wspieranie zarówno administracji publicznej, jak i sektora prywatnego.​

Czym jest PLLuM?​

PLLuM to rodzina modeli AI, które przetwarzają i generują teksty w języku polskim, oparta na architekturze LLaMA od Meta AI. Model został przeszkolony na jednym z największych polskich korpusów tekstowych, zawierającym ponad 100 miliardów słów. Dostępny jest w dwóch wariantach: komercyjnym i naukowym, z modelami o wielkości od 8 do 70 miliardów parametrów. 

Zastosowanie w administracji publicznej​

PLLuM ma zrewolucjonizować sposób, w jaki obywatele i urzędnicy korzystają z usług publicznych. W planach jest integracja modelu z aplikacją mObywatel, gdzie będzie pełnił rolę wirtualnego asystenta, pomagając użytkownikom w uzyskiwaniu informacji publicznych. Ponadto, inteligentny asystent urzędniczy oparty na PLLuM ma zautomatyzować przetwarzanie dokumentów, analizę treści oraz wsparcie w udzielaniu odpowiedzi na pytania obywateli.

‍

Ekspansja zagraniczna to dla e-sklepu naturalny kierunek rozwoju, ale jednocześnie złożone przedsięwzięcie wymagające odpowiedniej strategii biznesowej oraz świadomości licznych aspektów prawnych i operacyjnych. W dobie zmieniających się regulacji, oczekiwań konsumenckich i rosnącej presji konkurencyjnej, firmy potrzebują nie inspiracji, lecz konkretów. Dlatego właśnie powstał kolejny Playbook od NowyMarketing, w którego tworzeniu również wzięliśmy udział.

‍

PlayBook #2 - co znajduje się w środku?

Najnowsza edycja Playbooka to ponad 180 stron praktycznej wiedzy, case studies i komentarzy ekspertów, dzięki którym każdy e-sprzedawca może przygotować się do wejścia na nowe rynki bez popełniania kosztownych błędów. W szczególności znajdziesz w nim:

• przegląd trendów w handlu międzynarodowym oraz wpływ nacjonalizmu gospodarczego na sprzedaż transgraniczną – czy to bariera, czy szansa na innowację?
• analizę dominujących graczy, w tym wpływ rosnącej obecności chińskich platform e-commerce w Europie,
• zrównoważony rozwój jako przewagę konkurencyjną – jak ESG zmienia oczekiwania klientów i regulatorów,
• strategie wejścia na rynki sąsiednie – jak skutecznie rozpocząć działalność na Słowacji, w Czechach, Niemczech czy Rumunii?
• wskazówki prawne - co zrobić, by nie narazić się na sankcje administracyjne i jak dostosować się do lokalnych przepisów?
• checklisty operacyjne i compliance – od obsługi płatności po zgodność regulaminu z lokalnym prawem konsumenckim.

‍

Cross-border e-commerce - na co zwracać uwagę w kontekście prawnym?

W Playbooku znajdziesz też artykuł adwokata z naszej kancelarii - Bartłomieja Serafinowicza - pod tytułem “Cross border e-commerce – na co zwracać uwagę w kontekście prawnym”.

‍

Adwokat Bartłomiej Serafinowicz zwrócił uwagę m.in. na to, że przy prowadzeniu sprzedaży zagranicznej przez internet należy uwzględnić kwestie prawne, szczególnie różnice w przepisach dotyczących praw konsumentów, ochrony danych osobowych, podatków oraz procedur celnych.

‍

Sprzedaż w UE jest względnie uproszczona, ale nawet tu przepisy poszczególnych krajów mogą się różnić, np. co do klauzul abuzywnych czy terminów realizacji rękojmi. W relacjach B2C nie da się całkowicie uniknąć stosowania lokalnego prawa konsumentów, mimo wskazania prawa polskiego. W przypadku sprzedaży do USA obowiązują dodatkowe wymogi celne i podatkowe, które różnią się pomiędzy poszczególnymi stanami, a wysyłka z Polski może generować dodatkowe koszty. Szczególnie ważne jest dokładne informowanie o zawartości przesyłek.

‍

Sprzedając przez platformy e-commerce, należy dokładnie zapoznać się z ich regulaminami, aby uniknąć niekorzystnych postanowień. Kluczowe kwestie to opłaty, możliwość zablokowania sprzedaży, obowiązki komunikacyjne wobec klientów oraz ewentualne ukryte koszty.

‍

W przypadku ochrony danych osobowych, dla klientów z UE obowiązuje bezpośrednio RODO, natomiast dla klientów spoza EOG należy stosować regulacje państw ich pochodzenia. Wdrożenie standardów RODO zazwyczaj zapewnia zgodność również z większością regulacji spoza EOG.

‍

To tylko niektóre kwestie, które poruszyliśmy w Playbooku. Nie mówiąc już o know-how, jakim podzielili się inni autorzy Playbooka!

‍

Dlaczego warto pobrać PlayBook Nowego Marketingu #2?

Nieznajomość lokalnych przepisów, różnic kulturowych i operacyjnych to ryzyko, na które żaden odpowiedzialny przedsiębiorca nie powinien sobie pozwolić. Playbook Nowego Marketingu minimalizuje to ryzyko i pozwala budować przewagę na rynkach zagranicznych w sposób profesjonalny i przemyślany. W epoce, gdy e-commerce stał się globalny, wiedza, narzędzia i procedury są ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Ten Playbook to nie tylko inspiracja - to konkretna pomoc w osiąganiu globalnych celów.

‍

Pobierz Playbook Nowego Marketingu #2: Cross-border e-commerce i przygotuj swój e-sklep na skuteczną ekspansję zagraniczną: NowyMarketing: Playbook – Cross-border E-commerce 2025

‍

25 kwietnia nasza radczyni prawna, Milena Balcerzak, miała okazję poprowadzić część prawną w ramach programu Startup Terrace’s CEE Poland Mission dla startupów z Tajwanu. Podczas warsztatów zostały omówione kluczowe aspekty Legal and Regulatory Frameworks Across Europe, które są przydatne dla młodych firm planujących ekspansję na europejski rynek.

‍

Jaka tematyka została poruszona?

Podczas warsztatów uczestnicy programu poruszyli m.in. takie wątpliwości jak:

• problemy biurokratyczne np. trudności z zakładaniem kont bankowych czy spełnianiem wymogów administracyjnych w różnych krajach Europy,
• ryzyko finansowe, czyli obawa przed wydatkami związanymi z wejściem na rynek, które mogą zostać zmarnowane przez nieprzewidziane przeszkody.

Nasza prawniczka podkreśliła również, jak ważne jest zadbanie o własność intelektualną na wczesnym etapie rozwoju. Dobra ochrona IP jest kluczowym (a wciąż zaniedbywanym) elementem budującym atrakcyjność startupu w oczach potencjalnych inwestorów. Jednocześnie może zapobiec wielu problemom związanym z rywalizacją na nowym rynku.

‍

Startup Terrace’s CEE Poland Mission to inspirujące wydarzenie, które pozwoliło tajwańskim startupom lepiej zrozumieć wyzwania i szanse, jakie niesie rynek europejski – a my cieszymy się, że mogliśmy być jego częścią!

Wbrew temu, co sugerują niektóre portale, przypadek „A Single Piece of American Cheese” nie oznacza przyznania praw autorskich do autonomicznie stworzonego dzieła przez sztuczną inteligencję. Tak, to prawda, że Amerykański Urząd ds. Praw Autorskich (USCO) zarejestrował zgłoszenie dotyczące tego dzieła, ale ochrona objęła wyłącznie kompilację — tj. wybór, koordynację i aranżację materiałów wygenerowanych przez AI przez człowieka, a nie same wygenerowane obrazy.

Materiał stworzony przez AI został formalnie oznaczony jako „excluded material” i nie podlega ochronie autorskiej. Kluczowym elementem w decyzji była więc twórcza ingerencja człowieka na etapie kompozycji, a nie samo użycie technologii generatywnej.

Proces twórczy i decyzja USCO

Kent Keirsey, CEO Invoke AI i wnioskodawca, użył opisów surrealistycznych, takich jak „pęknięte szkło” czy „makaronowe włosy”, aby wygenerować różne warianty obrazów. Następnie wybrał kilkadziesiąt fragmentów wygenerowanych prac i za pomocą techniki inpaintingu (modyfikacji wybranych fragmentów obrazu) stworzył ostateczną kompozycję. To właśnie ten autorski proces selekcji i aranżacji był podstawą rejestracji dzieła.

Decyzja dotycząca „A Single Piece of American Cheese” pokazuje, że twórcza kontrola człowieka nad materiałami wygenerowanymi przez AI może prowadzić do przyznania ochrony prawnej — jednak ochrona obejmuje wyłącznie ludzki wkład, a nie samodzielnie wygenerowane przez AI elementy.

Mimo to decyzja ta nie tworzy jasnych i przejrzystych zasad przyznawania praw autorskich dla dzieł AI. Przeciwnie, uwypukla trudności, z jakimi mierzą się instytucje w adaptacji tradycyjnego prawa autorskiego do nowej rzeczywistości technologicznej.

Co to oznacza dla firm:

Powyższy decyzja niewiele zmienia, w kontekście tego, o czym mówimy od dawa. Twórcy korzystający z AI powinni między innymi:

• dokładnie opisywać działania, zapisywać co dokładnie zrobili z materiałem wygenerowanym przez AI (wybór, modyfikacja, aranżacja);
• zbierać dowody, zachowywać zrzuty ekranu, nagrania pracy, wersje pośrednie dzieła;
• powinien przydać się „whitepaper” (raport opisujący proces twórczy) dla każdego kluczowego projektu;
• projektować po prostu świadomie, bo samo generowanie obrazów na podstawie promptów będzie zapewne niewystarczające; konieczne będą realne zmiany, np. rekonstrukcje, kolaże, dogłębna edycja.

‍

Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło projekt nowelizacji Kodeksu spółek handlowych (KSH), który wprowadza istotne zmiany dla spółek akcyjnych (S.A.) oraz komandytowo-akcyjnych (S.K.A.). Propozycje te mają na celu dostosowanie przepisów do rzeczywistości po dematerializacji akcji oraz zwiększenie transparentności działania tych spółek.​

1. Ujawnienie podmiotów prowadzących rejestry akcjonariuszy​

Nowelizacja zakłada obowiązek ujawniania w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) danych podmiotów prowadzących rejestry akcjonariuszy lub rejestrujących akcje w depozycie papierów wartościowych. Celem jest zwiększenie przejrzystości oraz umożliwienie zainteresowanym podmiotom, takim jak użytkownicy czy zastawnicy akcji, łatwego zidentyfikowania właściwego rejestratora.​

2. Powiązanie umowy o prowadzenie rejestru z wpisem do KRS​

Projekt przewiduje, że zawarcie umowy o prowadzenie rejestru akcjonariuszy będzie musiało być zgłoszone do KRS. Analogicznie, wygaśnięcie takiej umowy również będzie wymagało zgłoszenia. Ma to na celu zapewnienie aktualności danych w rejestrze i umożliwienie sądom rejestrowym nadzoru nad przestrzeganiem tych obowiązków.​

3. Uprawnienia nadzorcze sądów rejestrowych​

W przypadku niedopełnienia obowiązków związanych z aktualizacją danych w KRS, sądy rejestrowe otrzymają uprawnienia nadzorcze. Będą mogły nałożyć na członków organów spółki grzywny do 20 000 zł. Ma to na celu zdyscyplinowanie zarządów do terminowego wykonywania obowiązków informacyjnych.​

4. Obowiązek aktualizacji danych w rejestrze akcjonariuszy​

Organy reprezentujące spółki będą zobowiązane do zgłaszania zmian w danych akcjonariuszy do podmiotu prowadzącego rejestr w terminie 7 dni od zaistnienia zdarzenia uzasadniającego zmianę. Dla wpisów konstytutywnych w KRS, termin ten będzie liczony od dnia dokonania wpisu.​

5. Likwidacja podziału na akcje imienne i na okaziciela​

Nowelizacja przewiduje zniesienie podziału akcji na imienne i na okaziciela. Wszystkie akcje będą miały jednolity status, co uprości strukturę kapitałową spółek i ułatwi obrót akcjami.​

6. Uproszczone połączenia i podziały spółek​

Wprowadzony zostanie nowy typ podziału spółek – podział przez wyodrębnienie. Polega on na przeniesieniu części majątku spółki dzielonej na nowo zawiązaną spółkę, w zamian za udziały lub akcje obejmowane przez spółkę dzieloną. Ponadto, możliwe będzie uproszczone łączenie spółek bez konieczności podwyższania kapitału zakładowego, jeśli jeden wspólnik posiada wszystkie udziały lub akcje w łączących się spółkach lub wspólnicy posiadają je w tej samej proporcji.​

7. Transgraniczne reorganizacje spółek​

Nowelizacja umożliwi spółkom kapitałowym i komandytowo-akcyjnym przeprowadzanie transgranicznych przekształceń i podziałów. Spółki będą mogły przenosić swoją siedzibę do innych państw członkowskich UE lub EOG bez konieczności likwidacji w Polsce. Wprowadzone zostaną także środki ochronne dla wspólników mniejszościowych, pracowników i wierzycieli, takie jak prawo wyjścia ze spółki z odpowiednim wynagrodzeniem czy możliwość żądania zabezpieczenia roszczeń.​

Co to oznacza dla firm?

Dla firm zwłaszcza spółek akcyjnych i komandytowo-akcyjnych – planowane zmiany oznaczają konieczność dostosowania się do nowych obowiązków administracyjnych i organizacyjnych. Firmy będą musiały:

• uważnie kontrolować aktualność danych w KRS,
  
  
• zapewnić sprawną komunikację z podmiotem prowadzącym rejestr akcjonariuszy,
  
  
• przygotować się na nowe sankcje za brak terminowej aktualizacji,
  
  
• zaktualizować statuty, umowy oraz dokumentację korporacyjną w związku z likwidacją podziału akcji,
  
  
• rozważyć potencjał reorganizacji lub ekspansji międzynarodowej dzięki nowym przepisom o transgranicznych przekształceniach.
  
  

Zmiany mogą być szczególnie odczuwalne dla mniejszych spółek, które nie dysponują rozbudowanym zapleczem prawnym i organizacyjnym. Warto więc już teraz przeanalizować, jak projektowane regulacje wpłyną na konkretną strukturę i funkcjonowanie spółki – oraz odpowiednio się do nich przygotować.

‍

Sztuczna inteligencja (AI) stanowi coraz istotniejsze narzędzie w wielu branżach, w tym także w obsłudze prawnej. Dynamiczny rozwój tej technologii niesie za sobą nowe wyzwania, wymagając kompleksowego podejścia do kwestii prawnych związanych z jej zastosowaniem. W niniejszym artykule analizujemy kluczowe aspekty prawne dotyczące asystentów AI, zakres regulacji ich dotyczących oraz ograniczenia wynikające z obowiązującego prawa.

Prawne aspekty AI - regulacje

Kluczowym aktem prawnym w tym zakresie jest obecnie tzw. AI Act – unijne rozporządzenie mające na celu zapewnienie m.in. transparentności, odpowiedzialności czy klasyfikacji ryzyka związanego z wykorzystaniem AI.

Czy chatboty podlegają AI Act?

Zastosowanie AI Act wobec chatbotów zależy od ich funkcjonalności i ustalenia poziomu ryzyka. Jeśli chatboty są wykorzystywane między innymi do zautomatyzowanych procesów decyzyjnych mających wpływ na prawa i wolności użytkowników, np. w procesach rekrutacyjnych, ocenie zdolności kredytowej czy selekcji kandydatów do świadczeń socjalnych – mogą zostać zaklasyfikowane jako systemy wysokiego ryzyka.

Jakie są ograniczenia prawne prawne dla AI?

1. AI Act 

Ograniczenia prawne dla sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej wynikają przede wszystkim z AI Act, który wprowadza czteropoziomową klasyfikację ryzyka – od systemów zakazanych, przez wysokiego ryzyka (np. AI w rekrutacji, medycynie czy sądownictwie), po ograniczone i minimalne ryzyko. Systemy AI wysokiego ryzyka podlegają m.in. ścisłym wymogom zgodności, audytom i nadzorowi. 

2. Ochrona danych osobowych

W przypadku AI należy także spełniać wymogi RODO (GDPR), zapewniając zgodność z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych. Wyzwania pojawiają się zwłaszcza w zakresie anonimizacji i wykorzystywania danych do trenowania modeli AI.

3. Dyskryminacja i uprzedzenia algorytmiczne

Modele AI mogą nieświadomie utrwalać lub wzmacniać uprzedzenia, prowadząc do dyskryminacyjnych decyzji. Może to mieć znaczenie np. w kontekście przepisów prawa pracy, szczególnie w obszarach rekrutacji, oceny pracowników czy przyznawania awansów. 

Oczywiście skutki naruszenia niektórych z ograniczeń mogą skutkować nie tylko odpowiedzialnością prawną, ale  także negatywnymi konsekwencjami wizerunkowymi dla podmiotów wdrażających takie systemy AI.

4. Własność intelektualna a chatboty

W kontekście automatyzacji obsługi klienta za pomocą AI, ochrona własności intelektualnej może obejmować różnorodne aspekty. Od zabezpieczenia algorytmów i kodu źródłowego, przez ochronę danych i baz klientów, po wykorzystywane licencje.

Jednocześnie, z uwagi na to, że zgodnie z naszym prawem, generalnie twórcą może być tylko człowiek to sama kwestia praw do treści generowanych przez AI jest to właściwie zagadnienie na odrębny artykuł. Pomijając zresztą problematykę twórcy to jednak zwykle w tym przypadku będą to narzędzia służące do obsługi klienta, a więc również mało prawdopodobny jest scenariusz, gdzie w ogóle powstałoby coś twórczego.

‍

5.  Cyberbezpieczeństwo

Systemy AI są podatne na ataki cybernetyczne, co może prowadzić do wycieku danych, manipulacji wynikami analiz oraz zakłócenia ich działania. Ochrona przed tego rodzaju zagrożeniami wymaga stosowania zaawansowanych środków zabezpieczających.

‍

W przypadku wdrażania AI w firmie warto skonsultować się z prawnikiem AI, który pomoże zadbać o zgodność z obowiązującymi przepisami oraz zminimalizować ryzyka prawne.

Sztuczna inteligencja (AI) odgrywa coraz większą rolę w biznesie, a chatboty stają się nieodzownym elementem obsługi klienta, automatyzacji procesów oraz komunikacji online. Im większy stopień zaawansowania, tym większe ryzyko naruszeń. Stąd, tradycyjnie, wdrożenie takich rozwiązań wiąże się z szeregiem wyzwań prawnych, które należy bezwzględnie uwzględnić.

Jak AI ACT – jak reguluje chatboty?

AI ACT to unijne rozporządzenie, które nie tylko klasyfikuje systemy AI według poziomu ryzyka i nakłada na nie określone obowiązki, ale również zawiera przepisy dotyczące niedozwolonych praktyk w zakresie AI oraz regulacje odnoszące się do modeli ogólnego przeznaczenia (General Purpose AI Models – GPAI). Chatboty, w zależności od ich funkcjonalności, mogą podlegać różnym wymaganiom.

Najważniejsze założenia AI ACT dotyczące chatbotów (i nie tylko) obejmują:

• transparentność – użytkownik musi wiedzieć, że komunikacja odbywa się z systemem AI, co ma na celu umożliwienie podejmowania świadomych decyzji,
• klasyfikacja ryzyka – chatboty wykorzystywane w kluczowych sektorach, takich jak bankowość, edukacja czy opieka zdrowotna, mogą być uznane za systemy wysokiego ryzyka, jeśli spełniają kryteria określone wskazane w AI Act lub są elementem wyrobu medycznego albo innego produktu regulowanego odrębnymi przepisami unijnymi (np. MDR – Medical Devices Regulation). W takich przypadkach muszą one spełniać dodatkowe wymogi bezpieczeństwa, jak np. obowiązek wdrożenia systemu zarządzania ryzykiem.
• odpowiedzialność – firmy wdrażające chatboty muszą zapewnić, że systemy AI spełniają wymogi określone w AI Act, w tym:

-prowadzenie dokumentacji technicznej i oceny zgodności,

- wdrożenie systemów monitorowania działania AI po wprowadzeniu na rynek (post-market monitoring),

- zapewnienie nadzoru człowieka nad działaniem systemu,

- podejmowanie działań korygujących w przypadku wykrycia niezgodności lub zagrożeń

Każdorazowo ten zakres też może się zmieniać, w szczególności w zależności od tego czy system będzie zakwalifikowany jako system wysokiego ryzyka. 

Czy chatboty muszą być zgodne z RODO?

Chatboty, które przetwarzają dane osobowe użytkowników, muszą być zgodne z RODO (GDPR). Jednak obowiązki wynikające z RODO zależą od celu i kontekstu przetwarzania danych.

Automatyzacja obsługi klienta poprzez chatboty zwykle wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych użytkowników. W kontekście przepisów RODO firmy, które chcą korzystać z funkcji chatbotu do automatyzacji obsługi klienta powinny zwrócić szczególną uwagę na chociażby następujące kwestie:

• czy chatboty przetwarzają dane osobowe klientów zgodnie z RODO?
• czy zostały wdrożone odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, aby chronić dane użytkowników przed naruszeniami?
• czy użytkownik jest odpowiednio informowany o przetwarzaniu danych przez AI?

Dodatkowo, ważne jest, aby zwrócić uwagę na to, żeby każda czynność przetwarzania danych osobowych miała odpowiednią, ważną podstawę prawną.  

‍

W każdym wypadku, należy zadbać o to, aby chatboty wspierały te prawa i umożliwiały użytkownikom ich realizację.

‍

Obsługa prawna AI w firmach – jakie obowiązki mają przedsiębiorstwa?

Firmy wdrażające chatboty muszą przestrzegać regulacji dotyczących AI i ochrony danych. Kluczowe aspekty obsługi prawnej IT i chatbotów w biznesie obejmują:

1. ocena zgodności z przepisami prawa, w tym AI Act i RODO, ale także przepisami chroniącymi konsumentów – firmy powinny przeprowadzić audyt chatbotów, aby upewnić się, że spełniają wymagania prawne,
2. polityka prywatności – chatboty muszą jasno informować użytkowników o sposobie, celu i zakresie przetwarzania ich danych,
3. monitorowanie i aktualizacja – regulacje dotyczące AI dynamicznie się zmieniają, dlatego przedsiębiorstwa powinny regularnie aktualizować swoje systemy AI zgodnie z nowymi wymogami.
4. nadzór - końcowo to przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za przekazywanie błędnych informacji przez czatbota, a więc należy zapewnić nie tylko nadzór pracownika, ale również w razie problemów zapewnić konsumentowi możliwość skontaktowania się z takim pracownikiem.

‍

Wraz z rozwojem technologii pojawiają się także wyzwania prawne i etyczne, w tym:

• ryzyko błędnych decyzji podejmowanych przez AI i odpowiedzialność z tym związana,
• ochrona danych i cyberbezpieczeństwo,
• zapewnienie równego traktowania użytkowników i eliminacja uprzedzeń.

‍

Czy kancelarie prawne korzystają z AI?

Z pewnością, praktyka korzystania z AI w kancelariach prawnych (ale nie tylko) jest podyktowana potrzebą efektywności i oszczędności czasu, na kwestie bardziej administracyjne. 

Analiza CV przez AI

Systemy oparte na AI są w stanie szybko i efektywnie przetworzyć duże ilości danych, co pozwala na automatyzację wstępnej selekcji kandydatów. Dzięki temu rekruterzy mogą szybciej i dokładniej ocenić, czy kandydaci spełniają wymagania stawiane na dane stanowisko.

Warto przypomnieć, że w AI Act dokonano klasyfikacji systemów sztucznej inteligencji według poziomu ryzyka. I tak, systemy AI wykorzystywane w rekrutacji z któregokolwiek z obszarów z zatrudniania, zarządzania pracownikami i dostępu do samozatrudniania mogą zostać zakwalifikowane jako systemy wysokiego ryzyka. Przykładowo będą to właśnie systemy przeznaczone do celów umieszczania ukierunkowanych ogłoszeń o pracę, analizy i filtrowania podań o pracę oraz do oceny kandydatów. To wszystko oczywiście wpływa na zakres obowiązków z tym związanych.

Jak AI wpływa na rekrutację?

AI w rekrutacji to bez wątpienia kilka istotnych korzyści. Po pierwsze, skraca czas selekcji, co jest szczególnie ważne w przypadku dużej liczby aplikacji. Po drugie, AI może pomóc w dopasowaniu kandydatów do kultury organizacyjnej, co może prowadzić do lepszych wyników w dłuższej perspektywie. Jednakże, AI w rekrutacji może być bardziej problematyczne w przypadku stanowisk specjalistycznych lub wysokich stanowisk, gdzie decyzje muszą być podejmowane z uwzględnieniem bardziej miękkich czynników.

Jak sztuczna inteligencja pomaga w selekcji CV?

Przede wszystkim poprzez automatyzację procesu filtrowania aplikacji, poprzez szybką ocenę zgodność aplikacji z wymaganiami stanowiska, co zwiększa precyzję podejmowanych decyzji. Dodatkowo, AI może pomóc w dopasowaniu kandydatów do kultury organizacyjnej, co jest istotne dla długoterminowej sukcesu rekrutacji.

AI a RODO

Zastosowanie AI w rekrutacji pracowników wiąże się również z koniecznością przestrzegania przepisów RODO. Procesy te muszą być zgodne zwłaszcza z przepisami RODO, ale też należy pamiętać o takich jak przepisach jak kodeks pracy (pamiętajmy, że w Polsce jednak domyślnym stosunkiem prawnym powinien być stosunek pracy). 

Podstawową zasadą, którą pracodawcy powinni kierować się w każdym procesie rekrutacyjnym, jest zasada minimalizacji danych. ​​Przetwarzanie danych osobowych przez AI (ale nie tylko w przypadku AI) wymaga  także zapewnienia zgodności z zasadą przejrzystości – kandydaci muszą być jasno poinformowani o celu i zakresie przetwarzania. Dodatkowo, należy pamiętać, że RODO ogranicza możliwość podejmowania decyzji opartych wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu danych, jeśli mają one istotny wpływ na osobę, chyba że są one dopuszczone prawem i osoba ma możliwość odwołania się do człowieka.

Istotne jest również pytanie o zgodę na przetwarzanie danych przez AI. Czy zawsze jest ona wymagana - to zależy nie tyle od metody przetwarzania, co od samego procesu - jeśli nie dochodzi do zautomatyzowanego podejmowania decyzji, to zgoda nie zawsze będzie konieczna. Ważne jest także, aby uzyskać wyraźną zgodę kandydatów na przetwarzanie ich danych przez AI (o ile taka zgoda będzie wymagana zgodnie z przepisami) i szczegółowo informować o celach oraz sposobach przetwarzania tych danych. Administrator powinien także zapewnić usunięcie danych osobowych z systemu w przypadku takiego żądania (co jak wiemy - pomimo najlepszych intencji może napotkać trudności).

W tego typu sprawach warto skorzystać z obsługi prawnej branży IT oraz wsparcia, jakie zapewnia prawnik AI, który pomoże zadbać o zgodność procesów rekrutacyjnych z przepisami prawa i aktualnymi wytycznymi.

‍

‍